بسیاری از مردم تا حدی با تاریخ جادو و جادوگری آشنا هستند. این موضوع همواره مورد توجه رسانهها بوده است. با این حال، همچنان با برداشتهای نادرست، دیدگاههای اشتباه و حقایق مشکوک فراوانی همراه است. یکی از این باورهای همیشگی این است که جادوگران در انگلستان سوزانده میشدند، و همچنین این تصور نادرست که در دوران محاکمههای جادوگری، میلیونها نفر اعدام شدند. در دو سدهی گذشته، این رویداد ننگین در تاریخ اروپا دائماً در حکم لکهای ننگین بر عصرِ قرون وسطی تصویر شده است. با این حال، بخش بزرگی از تعقیب و اعدامها نه در قرون وسطی، بلکه در دورهای که تاریخدانان آن را اوایل دورهی مدرن مینامند صورت گرفت؛ دورانی که تقریباً از میانهی سدهی پانزدهم تا میانهی سدهی هجدهم ادامه دارد.
واژههایی مانند «هیستری» و «جنون» در متون قدیمی مربوط به این موضوع فراوان دیده میشوند و هنوز هم بهصورت گسترده برای توصیف آن محاکمهها به کار میروند. اما همانطور که جیمز شارپ و ریتا وُلتمر در بخشهایی که نوشتهاند نشان میدهند، علل و الگوی محاکمههای جادوگری در اروپا نتیجهی توهّم یا سادهباوری جمعی نبود. بزرگترین اندیشمندان آن دوران به واقعی بودن جادوگری و جادو باور داشتند. این دورهای در اروپا بود که در آن اصلاحات، دین و سیاست را دگرگون کرد، نظامهای حقوقی پیچیدهتر شدند، و علم گامهایی بزرگ در فهم جهان طبیعی برداشت. باور به جادو و جادوگری مرحلهای تکاملی نبود که جامعه در مسیر رسیدن به روشنگری عمومی و پیشرفت علمی از آن عبور کرده باشد.
شفاف سازی در تاریخ جادوگری
تمرکز شدید پژوهشگران و عموم مردم بر محاکمههای جادوگری در اوایل دوران مدرن، خود میتواند مسئلهساز تلقی شود. به عنوان مثال، آیا اعدام دهها هزار نفر این دوره را از نظر پژوهشی مهمتر و ارزشمندتر از دورههای پیش یا پس از آن میکند؟ یکی از اهداف کتاب تاریخ آکسفورد این است که نشان دهد جادو و جادوگری تاریخی دارند که تا آغاز نوشتار، یعنی پنجهزار سال پیش، امتداد مییابد و تا امروز نیز بهعنوان پدیدههایی فرهنگی پابرجا ماندهاند؛ پدیدههایی که همچنان بازتابدهندهی جنبههای بنیادین جوامع معاصر و روانشناسی فردی هستند. سه فصل پایانی (به قلم من، رابرت والیس و ویلم دو بلیکور) نشان میدهند که ما هنوز هم در جهانی زندگی میکنیم که شیفتهی وعدههای جادو است.
خاستگاه جادو در همان روزگاران باستان نیز محل بحث و جدل بوده است، و داستانهایی دربارهی محاکمههای جادوگران در اروپا پیش از آنکه آخرین محاکمهها و اعدامها به پایان برسند نوشته میشد. این موضوع در طول سدهها ذهن هنرمندان، نمایشنامهنویسان، رماننویسان و فیلمنامهنویسان را برانگیخته است. برای برخی، جزئیات اعمال جادویی در پیِ دستیابی به خرد، سلامتی، ثروت، آرزو و آسیب به دیگری، یا قصههای شگفتانگیز از امور به ظاهر ناممکن، مانند پرواز، تغییر شکل، و احضار دیوان و فرشتگان جذابترین بخش ماجراست. برای برخی دیگر، این روایتهای هولناکِ شکنجه، آزار و اعدام است که جذبشان میکند و دربارهی اینکه چگونه انسانهای معقول میتوانستند چنین کارهایی را اجازه و انجام دهند پرسشهایی را برمیانگیزد. تاریخ جادو و جادوگری، دریچههایی کمتر شناخته شده به روان انسان و پیچیدگیهای روابط انسانی در گذشته میگشاید؛ از جمله در زمینهی جنسیت، سن، قومیت و جایگاه اجتماعی.
معرفی کتاب تاریخ جادوگری آکسفورد
این کتاب تاریخ آکسفورد مسیر آشنایی را دنبال میکند و تمرکز اصلی خود را بر این روایت میگذارد که جادو و جادوگری در جهان مدیترانه و اروپا چگونه دیده، اجرا و سرکوب شده است. اما البته جادو و جادوگری مفاهیمی جهانیاند. تجمیع تنوع و زمینههای پیچیدهی باورها و اعمال جادویی در هفت قاره، از توان یک جلد کتاب خارج است. با این حال، تجربهی اروپایی از تأثیرات جهانی جدا نبود. از سدهی شانزدهم به بعد، با فتوحات و گسترش استعمار، برداشتهای مسیحی از جادو و جادوگری تعیینکنندهی نحوهی درک و برخورد اروپاییان با ادیان و باورهای بومی در سرزمینهای دیگر شد.
اعمال جادویی بومی بهتدریج و بهشکلی ظریف وارد سنتهای اروپایی شد. از اواخر سدهی نوزدهم، معنویتگرایان غربی و جادویگران آیینی از سنتها و ادیان عرفانی هند و شرق الهام گرفتند. همزمان، انسانشناسان اولیه سرگرم گردآوری دادههایی دربارهی اعمال جادویی در سراسر جهان بودند تا نظریههای کلی دربارهی رشد و تکامل انسان بیابند. و در فصل پایانی، دربارهی بازنمایی جادوگران و ساحران در سینما، میبینیم که امروزه سینما چگونه شخصیتهای کلیشهای را به مخاطبان جهانی ارائه میکند.
معرفی نویسنده کتاب
اوون دیویس استاد تاریخ اجتماعی در دانشگاه هرتفوردشر است. او آثار زیادی دربارهی تاریخ جادو، جادوگری، ارواح و پزشکی عامیانه نوشته است؛ از جمله: تسخیرشدگان: تاریخ اجتماعی ارواح (۲۰۰۷)، گریموآرها: تاریخ کتابهای جادویی (2009)، مقدمهای کوتاه بر پگانیسم (2011)، مقدمهای کوتاه بر جادو (2012)، آمریکای جادوزده: داستان جادوگری پس از سیلم (2013) و جنگی فراطبیعی: جادو، پیشگویی و ایمان در خلال جنگ جهانی اول (2018).
کتابی که ما نیز در تحوت برای فصل جادوگری از آن بهره جسته ایم، یکی از آثار اوون دیویس است. این فصل از تحوت نیز با اجرای خانم جعفری به شما عزیزان تقدیم میشود. امیدواریم لذت ببرید.