آنوبیس (Anubis) خدای شغال‌سر مصری

آنوبیس، خدای هراس‌انگیز با سر شغال بود که بر مومیایی‌کردن اجساد نظارت داشت و از گورها پاسداری می‌کرد. او معمولاً به شکل شغالی سیاه‌رنگ که نشسته است، یا مردی با سر شغال یا سگ وحشی، تصویر می‌شد. آنوبیس در داوری مردگان یاری می‌کرد و به همراه سپاه پیام‌آورانش وظیفه داشتند کسانی را که به گورها بی‌حرمتی می‌کردند یا خدایان را می‌آزردند، مجازات کنند.

شغال‌ها و سگ‌های وحشی که در حاشیه بیابان می‌زیستند، لاشه‌خوار بودند و ممکن بود اجساد کم‌عمق دفن‌شده را بیرون کشند. برای جلوگیری از این سرنوشت هولناک برای مردگان بود که مصریان اولیه می‌کوشیدند آنوبیس، «سگی که میلیون‌ها را می‌بلعد»، آرام سازند. بیشتر القاب آنوبیس او را با مرگ و تدفین پیوند می‌دهند: «آن‌که در جایگاه مومیایی کردن است»، «سرور سرزمین مقدس» (گورستان‌های بیابانی) و «پیشتاز غربیان»، یعنی پیشرو مردگان. آنوبیس همتایی زنانه به نام آنپوت Anput داشت که او نیز به شکل شغال تصویر می‌شد.

آنوبیس مهمترین ایزد در امور تدفین

در بیشتر دوران پادشاهی کهن، آنوبیس مهم‌ترین ایزد تدفین بود. نقش او بر ورودی گورها حک می‌شد تا راهزنان قبور را بترساند، در زمانی که هیچ ایزد دیگری در مقبره های غیرسلطنتی اجازه نمایش نداشت. تا پایان هزاره سوم پیش از میلاد، اوزیریس به پادشاه مردگان بدل شد. آنوبیس در اسطوره اوزیریس به‌عنوان خدایی که هنر مومیایی کردن را برای حفظ جسد اوزیریس اختراع کرد، جای گرفت. او به نگهبان اصلی مومیای اوزیریس و یاور ایزیس و پسرش، حورس، تبدیل شد. آنوبیس بعدها به عنوان پسری از اوزیریس شناخته شد، اما سویه تاریک‌تر شخصیت او در لقب «آن‌که پدرش را می‌خورد» همچنان به یاد سپرده می‌شد.

لقب آنوبیس، «استاد اسرار» بود که عمدتاً به رازهای هراس‌انگیز جایی که احساد در آنجا مومیایی‌ می شدند اشاره داشت. او به ویژه با بستن باندهای مومیایی و مراسمی به نام آیین گشایش دهان مرتبط بود. این آیین برای بازگرداندن حواس و توانایی‌های جسمی که مومیایی در زندگی از آن بهره‌مند بود، انجام می‌شد. در کتاب مردگان، آنوبیس در تالار تخت اوزیریس نشان داده شده است و بر وزن‌کردن قلب مردگان نظارت می‌کند. یکی از وظایف او برداشتن قلب‌های پیروان ست بود.

آنوبیس و ست

روایتی که در هزاره اول پیش از میلاد ثبت شده، حکایت می‌کند که خدای شرور، ست خود را به شکل پلنگ درآورد تا به جسد اوزیریس نزدیک شود. آنوبیس او را گرفت و با آهن داغ سراسر بدنش را علامت‌گذاری کرد. طبق اساطیر مصری، این همان دلیلی است که پلنگ‌ها دارای خال شدند. سپس آنوبیس پوست ست را کند و آن را به‌عنوان هشداری برای شروران به تن کرد. در این دوره، گفته می‌شد آنوبیس فرمانده سپاهی از پیام‌آوران شیطانی است که رنج و مرگ بر دیگران تحمیل می‌کنند.

خدای تدفین مصری در یونان و روم

آنوبیس در دوران روم نیز به‌عنوان خدای تدفین مهم باقی ماند، اما فرقه او مورد نقد نویسندگان رومی قرار گرفت؛ شاید بخشی از این امر به دلیل محبوبیت او نزد جادوگران مردگان بود. طلسم‌های دموتیک توضیح می‌دهند که چگونه می‌توان آنوبیس، نگهبان کلیدهای دنیای زیرین را احضار کرد، مانند کشیدن تصویر او با خون یک سگ سیاه. وقتی ظاهر می‌شد، آنوبیس به‌عنوان واسطه‌ای برای آوردن خدایان و ارواح از دنیای زیرین برای پاسخ به پرسش‌های جادوگر عمل می‌کرد. او همچنین نقش اجراکننده نفرین‌ها را بر عهده داشت؛ نقشی که امروزه در فیلم‌های ترسناک نیز بازتاب یافته است.

برای دسترسی به اپیزود های پادکست تحوت به این لینک مراجعه فرمایید.

برای دسترسی به سایر مقالات اساطیر مصر به این لینک مراجعه نمایید.