باستت، الههی گربهچهره در اسطورهشناسی مصر باستان است. او معمولاً با بدنی زنانه و سری گربهگون به تصویر کشیده میشود. گربهها در مصر باستان جانورانی محترم و مقدس بهشمار میآمدند و جایگاهی ویژه در زندگی مردم داشتند.
نقش گربهها در مصر فراتر از حیوان خانگی بود؛ آنها از آذوقهی مردم در برابر هجوم موشها محافظت میکردند و همچنین با ترساندن مارهای سمی، امنیت خانهها را حفظ مینمودند. از این رو، حضور گربهها هم مفید و هم نمادین بود.
باستت، الههای مرتبط با خورشید بود. در طول روز، او در کنار رع، خدای خورشید، در قایق خورشیدیاش آسمان را میپیمود. اما در شب، به شکل گربهای تمامعیار درمیآمد و از جهان در برابر مار سهمگین و اهریمنی، آپوفیس، محافظت میکرد.
اهمیت گربه در مصر باستان
پرستش باستت در سراسر مصر رایج بود. آسیب رساندن به گربهها گناهی بزرگ و نابخشودنی تلقی میشد، تا جایی که فرد خاطی ممکن بود به مرگ محکوم شود. گربهها نهتنها حیوانی مقدس بلکه عضوی از خانوادهها بهحساب میآمدند. در برخی روایات آمده است که هنگام آتشسوزی، گربهها به درون خانهی در حال سوختن میرفتند تا ساکنان را نجات دهند. گاه گربهها در این آتش جان میباختند، اما گفته میشد که به لطف باستت دوباره زنده میشدند—روایتی که ریشهی اعتقاد به «نه جان داشتن گربهها» به آن نسبت داده میشود.
گربهها پس از مرگ نیز مورد احترام بودند؛ آنها را مومیایی میکردند و گورستانهایی ویژه برای گربههای مومیایی شده در مصر وجود دارد.
باستت و سخمت
در برخی نسخههای اسطورهای، باستت با الههی شیرچهره، سخمت، مرتبط دانسته میشود. سخمت الههای خشن و خونریز بود، اما گفته میشود پس از فرو نشستن خشمش، به الههای آرام و گربهگون بدل شد که شیر مینوشید. در برخی روایتها نیز، باستت و سخمت دو خواهر و دختران خدای خورشید، رع، معرفی شدهاند.
حتی با پایان یافتن آیینهای پرستش خدایان مصر، گربهها همچنان با نگاهی سرشار از غرور به انسانها مینگرند—گویی منتظرند تا بار دیگر الوهیت آنها بهرسمیت شناخته شود.
برای دسترسی به اپیزود های پادکست تحوت به این لینک مراجعه فرمایید.
برای دسترسی به سایر مقالات اساطیر مصر به این لینک مراجعه نمایید.