آپوفیس(Apophis) مار آشوب در اسطوره‌شناسی مصر

آپوفیس خطرناک‌ترین هیولای آشوب بود که همواره نظم الهی را تهدید می‌کرد. او گاهی به شکل تمساح غول‌آسا توصیف می‌شد، اما معمولاً به شکل مار عظیم‌الجثه نشان داده می‌شد. هر شب، مار آشوب به کشتی خدای خورشید که از دنیای زیرین می‌گذشت، حمله می‌کرد. او بارها شکست می‌خورد و کشته می‌شد، اما هر بار دوباره زنده می‌شد.

در اساطیر مصر، مارها می‌توانستند محافظان الهی یا نمادهای تجدید حیات باشند، اما مار عظیم نیرویی کاملاً مخرب بود. او همتای منفیِ شکل مارِ خدای خالق بود. اولین بار در 2100 پیش از میلاد به آپوفیس اشاره شد. در افسانه‌ای بعدی آمده است که مار آشوب از بزاق الهه نیت در زمانی که هنوز در آب‌های اولیه بود، زاده شد. بزاق الهه به مار ۱۲۰ یاردی تبدیل شد. مار شرور به‌عنوان «شورشیِ بزرگ» و «بدذات» شناخته می‌شد که نیروهای آشوب را علیه خدای خورشید رع هدایت می‌کرد.

مار پایتون ایده آپوفیس بوده

ایده مار آپوفیس ممکن است از پایتون آفریقایی الهام گرفته شده باشد، مار غول‌آسایی که می‌تواند دهان خود را به اندازه‌ای باز کند که یک انسان را ببلعد. آپوفیس احتمالاً همان مار شرور بدون نامی است که سعی داشت نون، آب‌های اولیه را ببلعد، اما مجبور شد دوباره آن‌ها را پس بدهد. گفته می‌شد که چشمان وی بسیار ترسناک بودند و صدای غرش وحشتناکی داشت. حرکت بدن او می‌توانست باعث زمین‌لرزه شود و او با تپه‌های شنی مخفی که برای کشتی‌ها در نیل خطرناک بودند، مرتبط بود. ترکیب شکل‌های مار و تمساح آپوفیس ممکن است منشاء اژدهایان در افسانه‌های قرون وسطی باشد.

در روایت‌های مصری از سفر شبانه خورشید در دنیای زیرین، آپوفیس معمولاً در ساعت هفتم و دوازدهم شب حمله می‌کند. خدایان قدرتمند در جلوی کشتی خورشیدی ایستاده و از خدای خورشید در برابر آپوفیس محافظت می‌کنند. ست، قوی‌ترین خدایان، گاهی در حال نیزه‌زدن به مار آپوفیس نشان داده می‌شود. نبرد بین ست و آپوفیس گاهی به‌عنوان افسانه‌ای برای توضیح طوفان‌های رعد و برق تفسیر شده است.

افسانه‌ای دیگر، که نسخه کامل آن باقی نمانده، روایت می‌کند که گربه بزرگ، شکل دیگری از رع، سر آپوفیس را زیر درخت مقدس ای‌شد برید، «در شب جنگ و بیرون راندن شورشیان».

سرنگونی مار آشوب

انتظار می‌رفت که ارواح مردگان در این مبارزه علیه آپوفیس شرکت کنند و مراسمی در معابد برگزار شود تا شکست او تضمین شود. در کتاب سرنگونی آپوفیس، ترسناک‌ترین خدایان در پانتئون مصر فراخوانده شدند تا با مار آشوب مبارزه کنند و تمام جنبه‌های وجودی او، مانند بدن، نام، سایه و جادوی او را نابود کنند. کشیشان این جنگ بی‌پایان را با کشیدن تصاویر یا ساخت مدل‌های این مار شرور به نمایش می‌گذاشتند. این تصاویر و مدل‌ها سپس نفرین می‌شدند و با نیزه زدن، لگد زدن و آتش زدن نابود می‌شدند.

برای دسترسی به اپیزود های پادکست تحوت به این لینک مراجعه فرمایید.

برای دسترسی به سایر مقالات اساطیر مصر به این لینک مراجعه نمایید.