داستان سرزمین احمقها؛ قصهای از فولکلور ایرانی
این قصه را در قسمت «رَشن» از مجموعهٔ قصههای فولکلور ایرانی پادکست تحوت، که در نوروز ۱۴۰۴ منتشر شد، میتوانید بشنوید.
روزی مردی ازدواج کرد و همسرش را به خانهاش برد، جایی که یک بز نیز داشت. روزی که شوهر بیرون بود، عروس در خانه با مادرشوهرش تنها ماند. او مشغول جارو زدن بود که پایش به چیزی گیر کرد و در میان کوزههای آب افتاد و یکی از آنها شکست. او بسیار خجالت کشید، تکههای کوزه را جمع کرد و پنهان نمود.
سپس پیش بز رفت و گفت:«ای بز، چیزی به شوهرم دربارهی شکستن کوزه نگو، باشه؟ هر چه بخواهی به تو میدهم.»
بز بع بع کرد. عروس به سراغ صندوق جهازش رفت، یک لباس بیرون آورد و روی بز انداخت و گفت:«این برای تو!»
بز دوباره بع بع کرد. او خیال کرد که بز هنوز راضی نیست، پس لباس دومی بیرون آورد و روی اولی انداخت. این کار ادامه پیدا کرد تا جایی که تمام جهاز و وسایلش را روی پشت بز ریخت، اما بز همچنان بع بع میکرد.
مادرشوهر که سر و صدایی شنیده بود، صدا زد:«چه خبر شده؟ چرا این کار را میکنی؟»
عروس پاسخ داد:«چنین و چنان اتفاق افتاد و من میترسم که بز موضوع را به شوهرم بگوید.»
در همان لحظه که زنان هنوز با بز صحبت میکردند، داماد به خانه برگشت. او صدای گفتوگو را شنید، ایستاد و گوش داد تا ببیند چه میگویند. وقتی متوجه شد که موضوع از چه قرار است و دید که چه زنانی نادانی هستند، رویش را برگرداند و گفت:«آنها باعث شرمساری اجدادشان شدهاند. من دیگر نمیتوانم اینجا بمانم. اینها احمقترین آدمهایی هستند که تا به حال دیدهام!»
پس شهر را ترک کرد و رفت و رفت تا به قبیلهای از کوچنشینان رسید. او تشنه بود، پس به درِ یکی از سیاهچادرهای آنها رفت و گفت:«چیزی برای نوشیدن دارید؟»
آنها یک کاسه چوبی را از دوغ پر کردند و دو تکه نان نیز برایش آوردند. او خورد و نوشید. سپس دید که کاسه آنقدر کثیف و جرم گرفته است که به سختی جایی برای مایع در آن باقی مانده. پس سنگی داخل آن گذاشت تا فرو برود و آن را در جوی آب انداخت. مدتی بعد که خوب خیس خورد، آن را بیرون آورد و تمیز کرد. با از بین رفتن جرمها، کاسه بزرگتر شد.
صاحبان کاسه آمدند تا آن را پس بگیرند و متوجه شدند که بزرگتر شده است.
پرسیدند: «هی! شغل تو چیست؟»
او گفت: «من یک کاسهتراش هستم.»
پس آنها نزد دیگر افراد قبیله رفتند و خبر آوردنِ یک کاسهتراش را دادند. تمام کوچنشینان قبیله جمع شدند و یکییکی کاسههایشان را برای تراشیدن آوردند. او همه را در جوی آب خیساند، تمیز کرد و آنها را بزرگتر کرد و در ازای این کار پول دریافت نمود. او مقدار قابل توجهی پول جمع کرد و از آنجا رفت.
پس او به راه خود ادامه داد تا به روستایی رسید که در آن مزارع پنبه وجود داشت. در آنجا دید که جمعیت زیادی گرد هم آمدهاند و مشاجرهای بزرگ در جریان است. جلو رفت و پرسید:«چه خبر شده؟»
آنها پاسخ دادند:«ما پنبه کاشتهایم، اما حالا در مزارعمان بوتههای خاردار روییدهاند و نمیدانیم چه باید بکنیم.»
او گفت: «بگذارید ببینم.»
آنها از دور زمین را به او نشان دادند. او نگاه کرد و متوجه شد که چیزی که آنها بهعنوان بوتهی خاردار پنبه میشناسند، در واقع یک بوتهی هندوانه است. دانهای هندوانه میان پنبهها افتاده و رشد کرده و یک هندوانهی بسیار بزرگ داده بود.
پس گفت:«اگر آن را از بین ببرم، چه چیزی به من میدهید؟»
آنها گفتند:«هرچه بخواهی!»
او مقدار زیادی پول از آنها گرفت و گفت:«یک کمان و تعدادی تیر به من بدهید.»
کمان را گرفت، تیری روی زه گذاشت و به وسط هندوانه نشانه رفت. تیر که به آن برخورد کرد، آب قرمز هندوانه فواره زد. همهی روستاییان وحشتزده فرار کردند و فریاد زدند:«سبزیِ بوتهی خاردار پنبه از خون آغشته شد! حالا او میخواهد ما را هم بکشد!»
مسافر جلو رفت، دستش را در سوراخی که تیر ایجاد کرده بود فرو برد، هندوانه را شکافت و مقداری از آب آن را نوشید. روستاییان وحشتزده شدند و فریاد زدند:«عجب خونخواری است! اگر اینجا بماند، همهی ما را خواهد کشت!»
پس نزد او آمدند و در ازای آنکه از روستای آنها برود، پول بیشتری به او پیشنهاد دادند.
درحالیکه روستاییان مشغول جمعآوری پول برای او بودند، یک دورهگرد گفت که قصد دارد به روستایی دیگر برود. او الاغش را آماده کرده و بارهایش را روی آن گذاشته بود.
قاتلِ هندوانه از او پرسید:«کجا میخواهی بروی؟»
دورهگرد پاسخ داد:«میخواهم به فلان روستا بروم.»
«یک گردنهی کوهستانی در مقابل توست.»
دورهگرد گفت: «بله، میدانم.»
مرد ادامه داد:«وقتی به پای گردنه برسی، الاغت دندانهایش را به تو نشان خواهد داد. وقتی به نیمهی راه برسی، عرعر خواهد کرد. و وقتی به قله برسی، در خاک خواهد غلتید. به محض اینکه این کار را بکند، تو خواهی مرد.»
دورهگرد همانطور که قصد داشت، به راهش ادامه داد. وقتی به بالای گردنه رسید، دید که همهچیز دقیقاً همانطور که مرد پیشبینی کرده بود، اتفاق افتاده است. الاغش در خاک غلتید، پس او دراز کشید، وانمود کرد که خوابیده و گفت:«حالا من مردهام.»
او الاغ را رها کرده بود و همینطور که دراز کشیده بود، گرگی آمد و الاغش را جلوی چشمانش تکهتکه کرد. دورهگرد فریاد زد:«ای پسرِ پدری سوخته! اگر من نمرده بودم، هرگز نمیگذاشتم الاغم را بخوری!»
در همین هنگام، آن مسافر که پشت سر او میآمد، به بالای گردنه رسید. او دورهگرد را دید که خوابیده است و الاغش را که گرگها خورده بودند.
پس گفت:«هی! تو واقعاً مردهای؟»
دورهگرد جواب داد:«بله، قطعاً.»
مسافر پرسید:«اگر تو را زنده کنم، چه چیزی به من خواهی داد؟»
دورهگرد گفت:«هرچه باقی مانده، به تو میدهم.»
پس خورجین و همهی اجناسش را به او داد. مسافر گفت:«خُب، حالا تو زندهای. بلند شو!»
دورهگرد از جا برخاست و به راهش ادامه داد.
مسافر هم با کالاهایش گردنه را پایین رفت و به روستای دیگری رسید، جایی که عروسی در حال برگزاری بود.
وقتی شب شد، عروس را آوردند تا به حجله ببرند. اما درِ خانه کوتاه بود و عروس قدبلند. روستاییان درمانده شده بودند و از خود میپرسیدند:«چه کنیم؟»
برخی گفتند که باید پاهای عروس را قطع کنیم تا بتواند وارد شود، برخی دیگر گفتند که باید سرش را بزنیم، و عدهای پیشنهاد کردند که بهتر است درگاه را خراب کنیم.
در این هنگام، مسافر جلو آمد و پرسید:«اگر هیچیک از این کارها را نکنم و عروس را بهراحتی وارد حجله کنم، چه چیزی به من میدهید؟»
آنها مبلغ زیادی به او پیشنهاد کردند. او جلو رفت، سر عروس را کمی خم کرد و بهراحتی او را داخل برد.
قصههای دیگر همین شب
قصههای دیگری از این دست را در قصههای فولکلور ایرانی بخوانید و بشنوید.
منبع
- دیوید و اِمیلی لاریمر، قصههای ایرانی (Persian Tales: Written Down for the First Time in the Original Kermani and Bakhtiari)، لندن، انتشارات مکمیلان، ۱۹۱۹.
