داستان پرنده جادویی؛ قصه‌ای از فولکلور ایرانی

شنیداری ۲۱ دقیقه خواندن
داستان پرنده جادویی؛ قصه‌ای از فولکلور ایرانی

این قصه را در قسمت «سیزده به در» از مجموعهٔ قصه‌های فولکلور ایرانی پادکست تحوت، که در نوروز ۱۴۰۴ منتشر شد، می‌توانید بشنوید.

روزی روزگاری مرد فقیری بود که زندگی خود را با بریدن و آوردن بوته‌های خار برای هیزم تأمین می‌کرد. او هر روز به کوه می‌رفت، مقداری خار می‌برید، آنها را بر پشت خود می‌گذاشت، به خانه می‌آورد و می‌فروخت؛ و به این ترتیب امرار معاش می‌کرد.

این مرد همسری بسیار زیبا و دو پسر داشت که یکی احمد و دیگری محمد نام داشت.

روزی مثل همیشه به کوه رفت و خارهایش را برید، اما هنگامی که پشت به بار نشست تا آن را بر دوش بگیرد، متوجه شد که بسیار سنگین است. هرچه تلاش کرد، نتوانست از جای خود برخیزد. در نهایت، بند بار را از گردنش باز کرد و از جای خود برخاست، و در آن لحظه دید که تخم‌مرغی روی بارش قرار گرفته است؛ اما این تخم‌مرغ با تخم‌مرغ‌های معمولی تفاوت داشت. آن را برداشت و در کلاه خود گذاشت و با خود گفت:

«شاید خداوند این را وسیله‌ای برای روزی ما قرار داده است.»

سپس به خانه رفت و تخم‌مرغ را به همسرش داد و گفت: «این را ببر و بفروش.»

زن تخم‌مرغ را به بازار برد، وارد مغازه‌ای شد، آن را بیرون آورد و گفت: «یک تخم‌مرغ دارم که می‌خواهم بفروشم.»

مغازه‌دار تخم‌مرغ را گرفت، نگاهی به آن انداخت و گفت: «این تخم‌مرغی بسیار ارزشمند است. به چه قیمتی می‌فروشی؟»

زن پاسخ داد: «هرچه که صلاح بدانی.»

مغازه‌دار گفت: «صد تومان قیمت خوبی است؟»

زن گفت: «مرا مسخره نکن!»

مغازه‌دار ادامه داد: «باشد، دویست تومان چطور؟»

زن با خود فکر کرد: «اگر بگویم دویست تومان بدهد، می‌توانم بفهمم که شوخی می‌کند یا جدی است.» سپس با صدای بلند گفت: «باشد، عجله دارم، دویست تومان بده.»

مغازه‌دار فوراً پول را بیرون آورد، شمرد و به او داد. زن پول را گرفت و به خانه برگشت.

وقتی به خانه رسید، به شوهرش گفت: «تخم‌مرغ را دویست تومان فروختم!»

شوهرش گفت: «بسیار خوب عزیزم، مراقب باش که این موضوع را به کسی نگویی. این روزی ویژه‌ای است که خداوند برای ما فراهم کرده است.»

روز بعد، مرد دوباره به کوه رفت و پرنده‌ای بسیار زیبا را دید که آمد، تخم گذاشت و رفت. او دوباره تخم را با خود به خانه برد و همسرش، همانند روز قبل، آن را به مغازه برد و به قیمت دویست تومان فروخت.

در این میان، مغازه‌دار متوجه شد که هرکس سر آن پرنده را داشته باشد، هر نوع پرنده‌ای که باشد، فرمانروای یک کشور خواهد شد، و هرکس جگر آن را داشته باشد، هر شب صد تومان زیر بالش خود خواهد یافت.

پس مغازه‌دار به سراغ پیرزنی رفت و به او گفت: «ای پیرزن، من عاشق همسر پیرمرد خارکَن شده‌ام. اگر بتوانی او را به من متمایل کنی، هرچه بخواهی به تو می‌دهم.»

پیرزن پاسخ داد: «تنها چیزی که می‌خواهم، آرد و شیره انگور به اندازه‌ای است که هر روز بتوانم بخورم.»

مغازه‌دار گفت: «پس بیا اینجا.» سپس مقدار زیادی آرد و شیره انگور به او داد و پیرزن تا جایی که می‌توانست خورد.

سپس برخاست، به خانه پیرمرد خارکَن رفت و کنار همسر او نشست و گفت: «دخترم، حیف نیست که عمرت را در کنار پیرمردی سفیدمو و سالخورده بگذرانی؟»

زن گفت: «این بدشانسی من است.»

پیرزن ادامه داد: «دخترم، اما اگر به حرفم گوش کنی، راهی برای رهایی از این وضع نشانت می‌دهم.»

زن گفت: «بگو ببینم چیست؟» و قسم خورد که هرچه پیرزن بگوید، انجام خواهد داد.

پیرزن گفت: «جوانی را می‌شناسم که چنان عاشق تو شده که بیمار گشته است. اگر بخواهی، او را به تو معرفی می‌کنم و او را دوست تو می‌سازم.»

زن پاسخ داد: «بسیار خوب، این کار را بکن.»

پیرزن با خوشحالی به مغازه بازگشت و گفت: «حالا به من آرد و شیره بده تا سیر بخورم، و در عوض خبری به تو بدهم.»

مغازه‌دار به او آرد و شیره داد و پیرزن آن‌قدر خورد که دیگر نتوانست. سپس گفت: «من او را کاملاً نسبت به تو مشتاق کرده‌ام و او فردا منتظر تو خواهد بود.»

صبح روز بعد، مغازه‌دار و پیرزن با هم به راه افتادند، و به‌محض اینکه مغازه‌دار به خانه پیرمرد خارکَن رسید، همسر او چنان شیفته‌ی او شد که گویی جانش را از دست داده و دیگر هیچ کنترلی بر قلبش نداشت. آن دو با هم نشستند و به گفت‌وگو، بوسه و بازی مشغول شدند.

پس از مدتی، وقتی مغازه‌دار دید که زن بیش از پیش به او دل بسته است، گفت: «اگر می‌خواهی دوست من باشی، باید یک شرط را انجام دهی.»

زن پرسید: «چه شرطی؟»

مغازه‌دار گفت: «باید پیرمرد خارکَن را راضی کنی که آن پرنده را بگیرد و به خانه بیاورد. وقتی این کار را کرد، مرا خبر کن تا بگویم بعد چه باید کرد.»

او دو یا سه ساعت دیگر در خانه ماند، سپس برخاست و به مغازه‌اش بازگشت. آن شب، زن به شوهرش اصرار کرد که پرنده را بگیرد، و پیرمرد سرانجام پذیرفت که تلاش کند.

صبح روز بعد، پیرمرد خارکَن گفت: «خب، من حالا به کوه می‌روم تا خار جمع کنم.»

زن گفت: «فکر خوبی است!»

پس او چاقو و بند حمایل خود را برداشت و راهی کوه شد. وقتی به آنجا رسید، خارها را برید، آنها را در یک دسته جمع کرد و نشست تا بار خود را بر پشت بگذارد. درست همان لحظه که می‌خواست از جا برخیزد، پرنده آمد و روی بارش نشست و مشخص بود که می‌خواهد تخم بگذارد. پیرمرد، با نهایت آرامش و احتیاط، دستش را دراز کرد و دو پای پرنده را گرفت. پرنده تلاش زیادی کرد تا فرار کند، اما پیرمرد آن را محکم نگه داشت و نگذاشت برود. سپس پرنده را زیر بغلش گذاشت و به خانه برگشت.

پیرمرد هر روز دو پسرش را برای یادگیری خواندن و نوشتن نزد یک آخوند می‌فرستاد. وقتی او پرنده را به خانه آورد، همسرش بسیار خوشحال شد، زیرا با خود گفت: «حالا من و مغازه‌دار دوست صمیمی خواهیم شد!» و فوراً به مغازه‌دار خبر داد.

مغازه‌دار گفت: «می‌دانی که حالا چه باید بکنی؟»

زن پاسخ داد: «نه.»

او گفت: «باید پرنده را بکشی، و آن را در آش بپزی. سر و جگر پرنده را در آش بینداز و بگذار بماند تا من بیایم. بعد از آن، هرچه بخواهی انجام می‌دهم!»

زن به خانه بازگشت و بلافاصله سر پرنده را برید، آن را تمیز کرد و همراه با جگرش در آش گذاشت. سپس منتظر مغازه‌دار نشست و با خود گفت: «کی خواهد آمد تا من به خواسته‌ام برسم؟»

اما وقتی دید که او دیر کرده و صبرش تمام شده است، نتوانست بی‌تابی خود را کنترل کند. پس به بیرون از خانه رفت تا از جایی باز و بلند جاده را ببیند و آمدن او را زیر نظر بگیرد.

در همین هنگام، پسرانش از مکتبخانه به خانه برگشتند تا ناهار بخورند. وقتی وارد خانه شدند، چشمشان به دیگ آش افتاد که روی اجاق بود. درِ آن را برداشتند و دیدند که درون آن مرغی پخته شده است. آنها کمی از آش خوردند، سپس احمد سر پرنده را برداشت تا آن را به عنوان طلسم نزد خود نگه دارد، و محمّد جگر آن را برداشت. سپس دیگ را سر جایش گذاشتند و دوباره به مکتبخانه برگشتند، در حالی که هر یک از آنها طلسم خود را در یک کیسه کوچک کرده و به گردن آویختند.

هنگامی که وقت ناهار رسید، زن به همراه مغازه‌دار به خانه بازگشت.

زن با خوشحالی گفت: «خوب، حالا غذا را می‌آورم!» سپس به سراغ دیگ رفت، اما وقتی در آن را برداشت، متوجه شد که کسی آن را دست‌کاری کرده است. با خود گفت: «دیدی؟ با این‌همه زحمتی که کشیدم، آخرش هم به خواسته‌ام نرسیدم!»

اما چون کار دیگری از دستش برنمی‌آمد، مقدار زیادی روغن حیوانی روی آش ریخت، آن را سر سفره آورد و جلوی مغازه‌دار گذاشت. اما وقتی او غذا را بررسی کرد و دید که در آن نه سر و نه جگر پرنده وجود دارد، به‌شدت خشمگین شد.

با عصبانیت از جا برخاست و گفت: «تو برای من فقط باقی‌مانده‌ی غذایی را آورده‌ای که قبلاً کسی آن را خورده است!»

زن گفت: «تقصیر من نبود، حتماً بچه‌ها از مکتبخانه برگشته‌اند و کمی از آن را خورده‌اند. حالا برایت یک مرغ دیگر می‌پزم.»

مرد جواب داد: «اما چیزی که من می‌خواستم، در این غذا نیست.»

زن پرسید: «چه چیزی؟»

مرد گفت: «سر و جگر پرنده.»

در همین هنگام، پسران که پشت در بودند، صدای گفت‌وگوی مادرشان را با مردی غریبه شنیدند. زن با التماس از او عذرخواهی می‌کرد و می‌گفت: «بچه‌ها مقداری از آش را خورده‌اند، اما من یک غذای دیگر برایت می‌پزم.» اما مرد راضی نمی‌شد.

برادر بزرگ‌تر آهسته به برادر کوچک‌ترش گفت: «برادر، این مرد از آشنایان مادرمان است. عجله نکن، ببینیم چه می‌گویند.» پس ساکت ماندند و به مکالمه گوش دادند.

مرد گفت: «اگر واقعاً می‌خواهی که من و تو با هم دوست باشیم، پس بچه‌ها را به خانه‌ام بیاور. من به آنها دارویی می‌دهم که بیهوش شوند، سپس سر و جگر پرنده را از آنها پس می‌گیرم و بعد دوباره به هوششان می‌آورم.»

زن گفت: «چشم! هر چه بگویی همان می‌کنم. بنشین، همین حالا می‌آیند.»

اما برادر بزرگ‌تر که همه این حرف‌ها را شنیده بود، به برادر کوچک‌ترش گفت: «برادر، فرار کنیم! اگر نمانیم، ما را خواهند کشت.» پس هر دو از خانه گریختند.

در این میان، مرد همچنان منتظر ماند، اما وقتی دید که بچه‌ها نمی‌آیند، از جا برخاست و از خانه بیرون رفت.

زن هم همچنان چشم‌به‌راه فرزندانش بود، اما وقتی زمان شام رسید و آنها نیامدند، فهمید که حرف‌هایش را شنیده‌اند، ترسیده‌اند و فرار کرده‌اند.

پس با خشم صورت خود را خراشید، گیسوانش را برید و فریاد زد: «پسرانم گم شده‌اند! ببینید چه مصیبتی بر سرم آمد! آن پیرزن مرا فریب داد، من پرنده را کشتم، پسرانم برای همیشه فرار کردند، عاشق یک مرد غریبه شدم و حتی چیزی را که می‌خواستم هم به دست نیاوردم!»

پیرمرد خارچین از جایی که رفته بود، برگشت و همسرش را دید که موهایش را بریده و صورتش را خراشیده و در حال زاری است.

پرسید: «زن، چه اتفاقی افتاده است؟»

زن ناله‌کنان پاسخ داد: «خاک بر سرم! پسرانم ناپدید شده‌اند!»

پس خارچین نیز به گریه افتاد و هر دو از شدت غصه برای فرزندانشان نابینا شدند.

اما ببینیم که بر سر پسران چه آمد. آنها چندین روز با یکدیگر سفر کردند، و هر شب، زیر بالش محمود که جگر پرنده را به گردن داشت، صد تومان پیدا می‌شد.

سرانجام به جایی رسیدند که جاده به دو مسیر تقسیم می‌شد. بر روی سنگی نوشته شده بود: «اگر دو نفر هر دو یک مسیر را بروند، خواهند مرد. یکی باید مسیر چپ را انتخاب کند و دیگری مسیر راست را. کسی که از راه چپ برود، پس از سختی‌های بسیار، به مقصود خود خواهد رسید، و آن‌که راه راست را انتخاب کند، آسان‌تر به خواسته‌اش خواهد رسید.»

برادران نشستند، یکدیگر را در آغوش گرفتند و گریستند.

آنگاه احمد گفت: «برادر، گریه کردن چه فایده‌ای دارد؟ باید راه بیفتیم.»

پس از جای برخاستند، احمد راه راست را در پیش گرفت و محمود راه چپ را، و هر یک مسیر خود را آغاز کرد.

هر کجا که محمود شب را به سر می‌برد، صد تومان زیر بالش او ظاهر می‌شد.

سرانجام به روستایی رسید که در نزدیکی آن، قلعه‌ای بزرگ دیده می‌شد. در مسیر، گروهی از مردم را دید که در میان گرد و غبار و خاکستر نشسته بودند.

نزدیک شد و پرسید: «چرا این‌گونه اینجا نشسته‌اید؟»

آنان پاسخ دادند: «دوست عزیز، ما همگی پسران بازرگانان و خان‌ها هستیم و ثروت بسیاری داشتیم. اما در این قلعه زنی زندگی می‌کند که برای اجازه دادن به مردان جهت گذراندن یک شب در آن، صد تومان طلب می‌کند. به این ترتیب، ما هرچه داشتیم خرج کردیم و حالا نه روی بازگشت به شهر و دیار خود را داریم و نه پولی که به آن زن بدهیم. پس چاره‌ای جز ماندن در اینجا نداریم.»

محمود با خود فکر کرد:«این همان جایی است که باید باشم.»

پس به سوی قلعه رفت و گفت: «من صد تومان دارم. آیا می‌توانم شب را اینجا بمانم؟»

آنها پاسخ دادند: «البته.» پس محمود پول را پرداخت و آن شب را در قلعه ماند.

بانوی قلعه چندین کنیز داشت که مانند خودش بودند، و هیچ‌کس نمی‌توانست از دست آنها فرار کند. یکی از این کنیزان نزد محمود آمد و شب را با او گذراند.

صبح که شد، کنیز به او گفت: «حالا برو.» اما محمود پاسخ داد: «من امشب هم اینجا می‌مانم.»

کنیز گفت: «بسیار خوب.»

محمود چندین شب دیگر نیز در قلعه ماند. بانوی قلعه با خود اندیشید: «او این همه پول را از کجا می‌آورد؟ دیدیم که بدون هیچ مال و دارایی به اینجا آمد، اما هر روز صد تومان به ما می‌دهد. باید مراقب کارهایش باشم.»

پس یک روز، او محمود را زیر نظر گرفت و دید که او دستش را زیر سرش برده و صد تومان بیرون آورده و تحویل داده است. آن‌گاه بانوی قلعه دریافت که محمود جگر پرنده کوهستان را به عنوان طلسم با خود دارد.

او نزد بانوی قلعه رفت و ماجرا را بازگو کرد. بانوی قلعه مقداری شراب که در آن داروی خواب‌آور ریخته بود، به محمود داد. وقتی محمود آن را نوشید، در خواب عمیقی فرو رفت.

بانوی قلعه در حالی که محمود بی‌هوش بود، طلسم را از گردنش برداشت و آن را به گردن خود آویخت. سپس با دست بر پشت سرش زد و او را از قلعه بیرون انداخت.

سپس به یکی از افرادش گفت: «او را بیرون ببر و رهایش کن، سپس خودت بازگرد.»

رمزگشایی قصه‌های فولکلور ایرانی؛ گفت‌وگو با رویا قلی‌پور (Roya Gholipour)

آن مرد چنین کرد، و محمود، سرگردان، راهش را در پیش گرفت.

شب او را فرا گرفت، و همان‌جا که بود دراز کشید و خوابید. صبح که بیدار شد، دید که دیگر صد تومانی زیر بالش او نیست و هیچ‌ چیز دیگری هم باقی نمانده است؛ طلسمش نیز از دست رفته بود.

او به راه خود ادامه داد و از بیابانی وسیع گذشت تا به یک دشت باز رسید. در آنجا سه مرد را دید که نشسته و با یکدیگر مشغول مشاجره بودند.

او نزد آنها رفت و گفت: «دوستان، شما که هستید و چرا با هم دعوا می‌کنید؟»

آنها پاسخ دادند: «ما پسران مالک احمد، بازرگان شهر بیدآباد هستیم. پدرمان درگذشته است و از تمام دارایی‌اش فقط این سه شیء باقی مانده، و ما نمی‌توانیم به‌طور مسالمت‌آمیز آنها را بین خود تقسیم کنیم.»

سپس از او پرسیدند: «تو که هستی؟»

محمود پاسخ داد: «من پسر قاضی یک شهر هستم.»

آنها گفتند: «بسیار خوب، حالا که قاضی هستی، این اشیا را بین ما تقسیم کن.»

«آنها را بیاورید تا ببینم.» محمود این را گفت و متوجه شد که این مردان، همان پسران همان تاجر هستند که زمانی با مادرش رابطه داشت و به خاطرش او و احمد از خانه فرار کرده بودند.

آنها اشیا را آوردند، و او دید که شامل یک کیسه، یک قالیچه و یک سرمه‌دان هستند.

«بسیار خوب، خاصیت هرکدام از اینها چیست؟»

یکی از آنها پاسخ داد: «ویژگی این کیسه این است که اگر دستت را در آن فرو ببری و دعا کنی، هرچه بخواهی در آن پیدا خواهی کرد. قالیچه اگر زیر پایت باشد و بگویی: «ای حضرت سلیمان، مرا ببر!» تو را به هر کجا که بخواهی خواهد برد. و این سرمه‌دان، اگر سرمه‌اش را به چشمانت بکشی، هر کجا که بروی کسی قادر به دیدنت نخواهد بود.»

محمود گفت: «بسیار خوب، حالا می‌دانید چه باید بکنید؟»

آنها پرسیدند: «نه، چه کنیم؟»

محمود گفت: «من یک تیر و کمان دارم. تیر را پرتاب می‌کنم و شما سه نفر به دنبال آن می‌دوید. هرکس که زودتر تیر را بیاورد، صاحب هر سه این اشیا خواهد شد.»

برادران موافقت کردند و گفتند: «بهتر است همه به یکی برسد.»

محمود سپس تیر را در کمان گذاشت و با تمام قدرت آن را پرتاب کرد. هر سه برادر با سرعت شروع به دویدن کردند، هر کدام حسادت دیگری را در دل داشت و با خود می‌گفت: «من باید زودتر از بقیه برسم و هر سه چیز را از آن خود کنم.»

اما در حالی که سه برادر به دنبال تیر دویدند، محمود روی قالیچه نشست و به هوا برخاست و گفت: «مرا به قلعه‌ی آن بانو ببر!» و با سرعت در هوا به پرواز درآمد.

وقتی سه برادر او را در حال پرواز دیدند، بر سر خود کوبیدند و گفتند: «دیدید چه کردیم؟ ما خودمان ویژگی‌های کیسه، قالیچه و سرمه‌دان را به او گفتیم، و حالا او آنها را برد و فرار کرد!»

اما محمود از بالا فریاد زد: «خودتان را سرزنش نکنید! حق به حق‌دار رسید. پدر شما بود که من و برادرم را مجبور به فرار کرد.»

او به‌سرعت به پای قلعه رسید، اشیا را پنهان کرد و به دروازه رفت. بانوی قلعه او را دید و گفت: «پس برگشتی، نه؟»

محمود پاسخ داد: «بله، و چیزی برایت آورده‌ام. اما نمی‌شد آن را اینجا بیاورم؛ باید با هم برویم و دنبالش بگردیم.»

حرص زن تحریک شد، پس برخاست و با او همراه شد. آن‌دو روی قالیچه نشستند و محمود دعا کرد: «ما را به پای درخت حور در وسط دریا ببر.»

ناگهان در هوا برخاستند و به راه افتادند تا به درخت حور در وسط اقیانوس رسیدند؛ تنها خدا می‌دانست که این سفر چندین سال طول کشیده بود.

وقتی بانوی قلعه خود را زیر آن درخت در میان دریا دید، گفت: «همه‌چیز خوب است، اما اینجا چیزی همراه ندارم.»

محمود فوراً پاسخ داد: «من با تو ازدواج می‌کنم. حالا تو متعلق به من هستی.»

زن گفت: «بسیار خوب.» و آن دو با هم ازدواج کردند. آنها چند روز در آنجا ماندند و هرچه نیاز داشتند، از کیسه‌ی جادویی به دست می‌آوردند.

زن گفت: «حالا که من همسر تو هستم، بگو که ویژگی این اشیا چیست.»

محمود آن‌قدر بی‌خرد شد که مثل یک احمق رفتار کرد و تمام رازهای اشیا را برایش فاش کرد.

زن لبخند زد و گفت: «عالی است!» اما در دلش گفت: «مصیبت‌هایت بر سرت نازل شود! باید فرار کنم و تو را اینجا بگذارم تا بمیری!»

چندی بعد، وقتی محمود به داخل چاهی رفت و لباسش را درآورد تا خود را بشوید، زن فوراً روی قالیچه نشست و گفت: «مرا به قلعه‌ی خودم برگردان!» و در هوا اوج گرفت و از آنجا گریخت.208

وقتی محمّد سرش را بالا آورد و او را دید، به سرش کوبید و فریاد زد:«چرا حقیقت را به او گفتم؟!»

همسرش در پاسخ گفت:«به جان پدرت قسم، همین‌جا خواهی ماند تا بمیری، چون با حیله و نیرنگ مرا به اینجا آوردی!»

سپس زن بلافاصله به قصر خود بازگشت، اما محمّد در حالی که غرق در اندوه و حیرت بود، آنجا ماند و فریاد زد:«ای خدا، چه کنم؟ هیچ راه فراری نیست و هیچ غذایی ندارم که از گرسنگی نمیرم!»

آن‌قدر گریه کرد که خوابش برد.

مدتی کوتاه در خواب بود، سپس نیمه‌بیدار شد و دید که دو کبوتر روی درخت بالای سرش نشسته‌اند. آن‌ها گفتند: «دیدو، دیدو».

سپس یکی از آن‌ها به دیگری گفت:«خواهر عزیزم، می‌دانی این مرد کیست؟»

دیگری پاسخ داد:«نه.»

اولی گفت:«این محمّد است.» سپس ماجرای او را برای خواهرش تعریف کرد و در ادامه افزود:«حالا، آیا می‌دانی چطور می‌توان مشکل او را حل کرد؟»

«نه، نمی‌دانم.»

کبوتر اولی گفت:«اگر او بیدار شود تا من به او بگویم چه باید بکند، و اگر مطابق گفته‌ی من عمل کند، کارهایش روبه‌راه خواهد شد. اما اگر همچنان در خواب بماند، تا ابد در همین‌جا گرفتار خواهد ماند و در نهایت خواهد مرد.»

محمّد صدای آن‌ها را شنید و گفت:«خواهر، تو را به خدا، به من بگو چه باید بکنم!»

کبوتر گفت:«آیا این درخت را می‌بینی؟»

«بله.»

«بسیار خب، باید پوست این درخت را دور پاهایت بپیچی، آنگاه می‌توانی روی این دریا راه بروی، درست مثل اینکه روی خشکی هستی. همچنین، شاخه‌ای از این درخت را بردار، و اگر آن را به کسی بزنی و بگویی حوش!، او به یک الاغ تبدیل خواهد شد. اگر دوباره او را با همان شاخه بزنی و بگویی آدم!، دوباره انسان خواهد شد. در آخر، تعدادی از برگ‌های این درخت را نیز بردار، زیرا اگر آن‌ها را بر چشمان فرد نابینایی بکشی، بینایی‌اش را بازخواهد یافت.»

وقتی کبوتر صحبتش را تمام کرد، محمّد کاملاً بیدار شد و پرندگان پرواز کردند. اما هنگام رفتن، یکی از آن‌ها گفت:«ای مرد بی‌صبر! من چیز دیگری هم می‌دانم، اما تو فرصت گفتنش را به من ندادی.»

پس محمّد از جا برخاست، مقداری از پوست درخت را کند و دور پاهایش پیچید. سپس شاخه‌ای برید و در دست گرفت و تعدادی از برگ‌ها را چید و در جیبش گذاشت. آنگاه قدم به دریا گذاشت و دریافت که می‌تواند روی آب راه برود، گویی که بر روی خشکی است.

او راه خود را ادامه داد و متوجه شد که هر ساعت مسافت زیادی را پشت سر می‌گذارد. بدون توقف به راه خود ادامه داد تا اینکه به قصر آن بانو رسید.

در آنجا او را دید که بر بالای دروازه نشسته و به بیرون نگاه می‌کند. به نظر می‌رسید که در حال و هوای خوبی است.

وقتی محمّد را شناخت، با تعجب فریاد زد:«ای وای! این بار چه حیله‌ای به کار برده‌ای که توانسته‌ای از دریا عبور کنی؟!»

سپس با خود اندیشید:«اما نباید بگذارم وارد خانه شود.»

پس به خدمتکارانش دستور داد:«نگذارید این پسرِ سگ وارد خانه شود!»

محـمّد در جواب فریاد زد:«پسرِ سگ خودتی! آمده‌ام تا پدرَت را به آتش بکشم!»

مردانی که در آنجا بودند، برای متوقف کردن محمّد به سوی او دویدند، اما او با چوب جادویی‌اش به آن‌ها ضربه زد و همگی به الاغ تبدیل شدند. سپس به سراغ آن زن رفت، با همان چوب او را زد و گفت:

«حوش!»

و او نیز به یک الاغ تبدیل شد. سپس بر او خورجین گذاشت و مجبورش کرد تا غروب آفتاب خاک حمل کند. شب که شد، او را بست و مقداری کاه جلویش انداخت و گفت:

«ببینیم کسی که همیشه در ناز و نعمت زندگی کرده، چطور می‌تواند مقداری کاه درشت و مانده‌ی حیوانات دیگر را بخورد!»

اما زن فقط سرش را پایین انداخت و اشک از چشمانش جاری شد.

محمّد گفت:«تا وقتی جای جگر پرنده را به من نشان ندهی و فرش و کیسه و سرمه‌دان را پس ندهی، از این وضعیت نجات پیدا نخواهی کرد!»

اما او همچنان سرش را پایین انداخته بود، زیرا دیگر زبانی برای صحبت کردن نداشت.

محمّد گفت:«حالا شراب کهنه‌ای برایت می‌آورم که باید آن را بنوشی.»

اما زن باز هم سرش را پایین انداخت. در این لحظه، محمّد متوجه شد که گردنبندی بر گردن اوست که درونش جگر پرنده قرار دارد. پس طلسم را برداشت و دوباره به گردن خودش آویخت.

سپس با چوبش به زن ضربه زد و گفت:«آدم!»

و او دوباره به همان زن سابق تبدیل شد.

محمّد گفت:«حالا همه‌چیز درست شد، بیا و جای بقیه وسایل را نشانم بده.»

زن محل آن‌ها را به او نشان داد. سپس هر دو قسم خوردند که دیگر علیه یکدیگر دسیسه نکنند و تصمیم گرفتند از زندگی در کنار هم لذت ببرند.

حالا چند کلمه‌ای درباره‌ی احمد بشنوید:

وقتی احمد از جاده‌ی سمت راست حرکت می‌کرد، به منطقه‌ای مسکونی نزدیک شد. اتفاقاً حاکم آنجا فوت کرده بود و مردم طبق سنت خود، بازشاهی را به پرواز درآورده بودند تا روی سر کسی بنشیند و او را به‌عنوان پادشاه جدید انتخاب کنند. اما شاهین ابتدا روی دیواری نشست.

مردم گفتند:«این مسافر را به اینجا بیاورید تا ببینیم او کیست.»

پس احمد را به نزد خود فراخواندند و بار دیگر شاهین را به پرواز درآوردند. این بار، شاهین پرواز کرد و بر سر احمد نشست.

اما مردم از این انتخاب راضی نبودند و گفتند:«ما از کجا بدانیم که این مرد چه کسی است؟!»

دوباره شاهین را به پرواز درآوردند و باز هم بر سر احمد نشست، اما مردم همچنان او را نپذیرفتند. اما وقتی شاهین برای بار سوم پیاپی بر سر او فرود آمد، بزرگان آنجا گفتند:

«چه ضرری دارد که او را برای مدتی به‌عنوان پادشاه بپذیریم تا ببینیم چگونه حکومت می‌کند؟»

همگی با این نظر موافقت کردند و احمد به سلطنت رسید. مردم به‌زودی دریافتند که او پادشاهی عادل و شایسته است و همه از حکومتش راضی بودند.

مدتی بعد، احمد به یاد برادرش، محمّد، افتاد و کسی را برای یافتن او فرستاد. سرانجام، رد او را پیدا کردند. وقتی محمّد و همسرش پیام احمد را دریافتند، وسایلشان را جمع کردند و به دیدار او رفتند. دو برادر یکدیگر را در آغوش کشیدند.

سپس محمّد گفت:«برادر، لطفاً پدر و مادرمان را هم اینجا بیاور، اگر هنوز زنده باشند.»

پس پادشاه کسی را به دنبال آن‌ها فرستاد.

پدر و مادرشان هر دو نابینا بودند، اما با این حال، فرستادگان پادشاه آن‌ها را نزد احمد آوردند. وقتی آن‌ها را دید، احمد گفت:

«ای مادر، ما چه بدی‌ای در حق شما کرده بودیم که آرزوی مرگمان را داشتی؟ اگر بنا باشد عدالت اجرا شود، باید تا پایان عمر در نابینایی بمانی، اما چون در کودکی ما را در آغوش گرفتی و پرورش دادی، چشمانت را شفا خواهیم داد.»

پس احمد برگ‌های درخت جادویی را برداشت و بر چشمان پدر و مادرش کشید. ناگهان بینایی آن‌ها بازگشت.

مادر که از کارهای گذشته‌اش پشیمان شده بود، گفت:

«چه کار زشتی که من انجام دادم!»

و از آن پس، همگی در کنار یکدیگر به شادی و آرامش زندگی کردند و تا پایان عمر در رفاه و خوشبختی به سر بردند.

قصه‌های دیگر همین شب

قصه‌های دیگری از این دست را در قصه‌های فولکلور ایرانی بخوانید و بشنوید.

منبع

  • دیوید و اِمیلی لاریمر، قصه‌های ایرانی (Persian Tales: Written Down for the First Time in the Original Kermani and Bakhtiari)، لندن، انتشارات مک‌میلان، ۱۹۱۹.

شما هم می‌توانید نویسنده باشید

در ادامه بخوانید

روایت‌های دیگری از قصه‌های فولکلور ایرانی

قصه های فولکلور ایرانی
قصه‌های فولکلور ایرانی

قصه های فولکلور ایرانی

ویدیوی کوتاه تحوت: داستان‌های کهن ایرانی در تحوت قصه‌های فولکلور ایرانی بخش مهمی از میراث فرهنگی ما هستند؛ روایت‌هایی که سینه‌به‌سینه از نسل‌های گذشته منتقل شده‌اند…

قسمت پادکست ۴ دقیقه خواندن
داستان لاک‌پشت و روباه؛ قصه‌ای از فولکلور ایرانی
قصه‌های فولکلور ایرانی

داستان لاک‌پشت و روباه؛ قصه‌ای از فولکلور ایرانی

داستان لاک‌پشت و روباه، قصه‌ای عامیانه از فولکلور ایرانی به روایت پادکست تحوت: روزی روزگاری لاک‌پشتی بود که به او «کاسه‌برپشت» می‌گفتند. او در حال کاشت…

قسمت پادکست ۵ دقیقه خواندن
داستان هفت دختر؛ قصه‌ای از فولکلور ایرانی
قصه‌های فولکلور ایرانی

داستان هفت دختر؛ قصه‌ای از فولکلور ایرانی

داستان هفت دختر، قصه‌ای عامیانه از فولکلور ایرانی به روایت پادکست تحوت: مردی با همسرش زندگی می‌کرد و هفت دختر داشت.پدر هر روز به کوه می‌رفت و هر روز…

قسمت پادکست ۶ دقیقه خواندن

پادکست تحوت را در سایر پادگیرها بشنوید