داستان کرهاسب قیطاس؛ قصهای از فولکلور ایرانی
این قصه را در قسمت «دوگان» از مجموعهٔ قصههای فولکلور ایرانی پادکست تحوت، که در نوروز ۱۴۰۴ منتشر شد، میتوانید بشنوید.
روزی روزگاری، زمانی بود که هیچکس جز خداوند وجود نداشت.
پادشاهی بود که یک پسر داشت و مادر آن پسر فوت کرده بود. پادشاه دوباره ازدواج کرد و پسرش نامادریای پیدا کرد. او همچنین یک کره اسب داشت که به آن «قیطاس» میگفتند.
هر روز صبح، هنگامی که پسر برای درس خواندن نزد ملا میرفت، ابتدا سری به قیطاس میزد و ظهر که بازمیگشت، دوباره به دیدنش میرفت پیش از آنکه برای ناهار وارد خانه شود.
یک روز، وقتی به خانه بازگشت و نزد قیطاس رفت، دید که او گریه میکند. از او پرسید:— چرا گریه میکنی، قیطاس؟
قیطاس پاسخ داد:— نامادرت در فکر این است که چطور تو را بکشد. امروز آش پخته و در آن سم ریخته است تا به تو بدهد و تو را از بین ببرد.
پسر گفت:— نگران نباش، من آن را نخواهم خورد.
وقتی وارد خانه شد، با صدای بلند گفت:— وای که امروز چقدر گرسنهام!
نامادریاش گفت:— خب، امروز آش خوشمزهای پختهایم، برو و مقداری بردار.
اما شاهزاده گفت:— من آش نمیخورم.
و دوباره به درسهایش بازگشت.
روز بعد، باز هم قیطاس را گریان یافت. پرسید:— این بار چه شده است؟
قیطاس گفت:— امروز نامادرت پلو پخته و در آن سم ریخته است تا تو آن را بخوری و بمیری.
پسر گفت:— من که نمیخورم.
قیطاس به او هشدار داد:— وقتی غذا را سر سفره گذاشتند، دقت کن که نامادرت از کدام قسمت ظرف برای خودش برمیدارد، و تو هم از همان قسمت غذا بردار. اما به هیچ عنوان از سمت خودت لقمه برندار.
شاهزاده با احتیاط غذا خورد و سالم ماند و بعد از ناهار به درسهایش برگشت.
روز بعد، دوباره قیطاس را گریان یافت. پرسید:— این بار چرا گریه میکنی؟
قیطاس گفت:— نامادرت در راهرو چاهی کنده و درون آن پر از شمشیرها، خنجرها و انواع سلاحهاست. اگر از وسط راهرو عبور کنی، درون آن خواهی افتاد و کشته خواهی شد.
پسر گفت:— نگران نباش، من از کنار دیوار رد میشوم.
او با احتیاط از کنار دیوار گذشت و دوباره نقشه نامادریاش شکست خورد. این بار زن ناپاک از عصبانیت گفت:— تنها راه باقیمانده این است که خودِ قیطاس را بکشیم.
او وانمود کرد که بیمار است و در رختخواب دراز کشید. سپس شاهزاده را صدا زد و به او گفت که پزشک دربار گفته است که تنها درمان بیماریاش، خوردن چربی قیطاس است. پادشاه از پسرش خواست که اسب را تحویل دهد، اما پسر که از نقشه نامادریاش خبر داشت، گفت:— پدر، من قیطاس را به شما میدهم، اما به یک شرط: قبل از اینکه او را بکشید، مرا با لباسهای سلطنتی بپوشانید، تاجتان را بر سرم بگذارید، و قیطاس را با تمام جواهرات و گنجینههای سلطنتی تزئین کنید. بعد از آن، اجازه دهید سه بار دور خانه سواری کنم و پس از آن میتوانید او را بکشید.
پادشاه این شرط را پذیرفت. وقتی قیطاس و شاهزاده در زینتهای باشکوه قرار گرفتند، پسر بر اسب سوار شد و سه بار دور خانه چرخید. در دور سوم، قیطاس بالهایش را باز کرد، به آسمان پرواز کرد و شاهزاده را از چنگال نامادری نجات داد.
آنها مدتی پرواز کردند تا به شهری رسیدند. قیطاس کنار باغ بزرگی فرود آمد و گفت:— لباسهای سلطنتی را بر من بگذار و من از نظرها ناپدید میشوم. تو هم یک تکه پوست کهنه بردار، روی سرت بکش و لباسهای کهنه بپوش. در این باغ، قصر شاه است و دختر کوچک او اینجا زندگی میکند. به در باغ برو و از باغبان بخواه که تو را به عنوان پسر خود بپذیرد و به تو کار بدهد. همچنین، یک تار موی من را بکن و در جیبت نگه دار. هر زمان که به من نیاز داشتی، فقط آن را در آتش بینداز تا بلافاصله نزدت بیایم.
شاهزاده همانطور که قیطاس گفته بود، عمل کرد. او در باغبانی کار میکرد، اما یک روز احساس دلتنگی کرد و تار مویی از قیطاس را در آتش انداخت. ناگهان قیطاس ظاهر شد، پسر لباس سلطنتیاش را پوشید و بر قیطاس سوار شد. دختر کوچک پادشاه از پنجره او را دید و دلباختهاش شد.
چندی بعد، پادشاه برای دخترانش مراسم انتخاب همسر ترتیب داد. هر دختر قرار بود یک پرتقال طلایی به مردی که دوست داشت، بزند. دو دختر بزرگتر، پسران وزیر را انتخاب کردند، اما دختر کوچک پرتقال را به سمت شاهزاده انداخت. همه به او خندیدند که چرا یک باغبان را انتخاب کرده است.
مدتی بعد، پادشاه بیمار شد. پزشکان گفتند تنها درمانش، خوردن پرندهای خاص است که کسی تاکنون موفق به گرفتن آن نشده است. دامادهای وزیر گفتند که برای شکار آن میروند، و شاهزاده نیز همراه آنها شد.
وقتی به بیابان رسیدند، قیطاس را فراخواند و لباسهای سلطنتیاش را پوشید. پسران وزیر را فریب داد تا سندی امضا کنند که در آن نوشته بود که آنها بردگان او هستند. سپس، پرنده را شکار کرد، اما فقط سر و پاهای آن را نزد خود نگه داشت، زیرا قیطاس گفته بود که فقط این قسمتها بیماری را درمان میکنند.
شاه که پرندهای را که دامادهایش آورده بودند خورد، حالش بدتر شد. اما وقتی از غذای شاهزاده خورد، سلامتیاش بازگشت. پادشاه او را نزد خود خواند و حقیقت فاش شد.
شاه دامادهایش را مجازات کرد، دختر کوچکش را به شاهزاده داد و پس از مرگش، او را به پادشاهی رساند. شاهزاده نیز همیشه از قیطاس مراقبت کرد، و آن دو با خوشبختی به زندگی ادامه دادند.
قصههای دیگر همین شب
قصههای دیگری از این دست را در قصههای فولکلور ایرانی بخوانید و بشنوید.
منبع
- دیوید و اِمیلی لاریمر، قصههای ایرانی (Persian Tales: Written Down for the First Time in the Original Kermani and Bakhtiari)، لندن، انتشارات مکمیلان، ۱۹۱۹.
