داستان فایض و پری؛ قصهای از فولکلور ایرانی
این قصه را در قسمت «بهرام» از مجموعهٔ قصههای فولکلور ایرانی پادکست تحوت، که در نوروز ۱۴۰۴ منتشر شد، میتوانید بشنوید.
مردی بود به نام فایض که راستدل و درستکار و افزون بر آن، جوانی بسیار خوشسیما بود.
روزی با گلههایش به کوهستان رفت و در آنجا نشست و نی نواخت. ناگهان دختری را دید که آمد و کنار او نشست. چهرهی آن دختر چنان زیبا بود که کسی مانندش را ندیده بود. آن دو دلدادهی یکدیگر شدند. دختر گفت:«ای جوان، من کاملاً از آنِ تو هستم. حال بیا، برویم به خانهی من در کوهستان.»
فایض گفت:«به من بگو که چه کسی هستی.»
دختر پاسخ داد:«همهچیز به موقع خودش، اما این چه ربطی به تو دارد؟»
سپس هر دو برخاستند و با یکدیگر رفتند.
آنها به جایی رسیدند که عمارتی باشکوه با فرشهای زیبا بر زمین گسترده شده بود. در آنجا، گروهی از کنیزان ایستاده بودند و دستانشان را بر سینه نهاده بودند. فایض و دختر نشستند و به گفتوگو پرداختند. سپس دختر، ملایی را احضار کرد.
ملا حاضر شد و هنگامی که فایض به او و دختر نگریست، دریافت که آنها شبیه انسانهای عادی نیستند.
دختر به ملا گفت:«ای ملا، مرا به این جوان عقد کن، به این شرط که به من وفادار بماند. اگر وفادار باشد، در تمام زندگیاش سعادتمند خواهد بود، اما اگر بیوفایی کند، دیگر هرگز مرا نخواهد دید و همواره گرفتار رنج و اندوه خواهد شد. در حقیقت، به ندرت ممکن است که یک انسان بتواند بر عهد خود بماند. بااینحال، خواهیم دید که سرنوشت چگونه رقم خواهد خورد.»
ملّا آنها را به عقد هم درآورد و آنها در شادی و خوشی زندگی کردند. چند سال به همین منوال گذشت و صاحب دو پسر شدند. فایض کمکم دریافت که آن دو فرزند از تبار پریان هستند.
روزی همسرش به او گفت:«ای زادهی آدم، اگر روزی راز مرا فاش کنی، دیگر هرگز مرا نخواهی دید، و نیز پسرانت را. پس به تو هشدار میدهم که نباید پیمان را بشکنی.»
فایض سوگند خورد و گفت:«تا زمانی که زندهام، هرگز رازت را فاش نخواهم کرد.»
با این حال، سرانجام دلتنگی برای خانه و سرزمینش بر او چیره شد و دیگر آرامش نداشت. پس به همسرش گفت:«ای پری، شوق دیدار سرزمینم مرا دربر گرفته. به من اجازه بده به خانهام برگردم، ببینم وضعیت داراییهایم چگونه است و نگاهی به فرزندان دیگرم بیندازم.»
پری با ناراحتی پاسخ داد:«ای زادهی آدم، خواهی رفت و پشیمان خواهی شد. تو راز مرا فاش خواهی کرد و دیگر هرگز مرا نخواهی دید. من این را بهطور یقین میدانم، اما نمیخواهم تو را غمگین کنم. با این حال، اشتباه بزرگی میکنی.»
سپس وردی خواند و ناگهان فایض خود را در همان مکان قدیمی میان گلهها یافت.
«خُب، به آنجا رسیدی؟» پری گفت.
«بله.» پاسخ داد.
پری گفت:«بسیار خوب، میتوانی به خانهات بروی و هرچقدر که میخواهی آنجا بمانی، اما فراموش نکن که رازم را حفظ کنی. اگر آن را با کسی در میان بگذاری، همهچیز بین ما تمام خواهد شد.»
فایض خداحافظی کرد و به سوی خانه رفت.
پسرانش به استقبالش آمدند و او چهرههایشان را بوسید. تمام خویشاوندانش نیز برای دیدنش آمدند. آنها پرسیدند:«این همه سال که با گلهها بودی، کجا رفته بودی؟»
اما او فقط پاسخ داد:«آه، جایی رفته بودم.»
چند روزی در خانه ماند. پری همراهش بود و او را میدید، اما فایض دیگر قادر به دیدن او نبود.
در نهایت، همسر فایض آنقدر او را تحت فشار گذاشت که گفت:«بگو ببینم کجا بودی و چه کسی این ثروت و دارایی را به تو بخشید؟»
فایض پاسخ داد:«ای زن، این چه ربطی به تو دارد که چنین میپرسی؟»
زن گفت:«اگر بگویی، بسیار خوب، به تو قسم میخورم که به هیچکس نخواهم گفت. اما اگر نگویی، خودم را خواهم کشت.»
فایض سرسختانه گفت:«نمیگویم.»
وقتی زمان بازگشتش به سر رسید، به همسرش گفت:«ای زن، من حالا میروم. هر کار که میخواهی با این دارایی و این پسرانت بکن.»
زن فریاد زد:«بگو کجا میروی، وگرنه پسرانت را رها میکنم.»
فایض در مخمصه افتاد، زیرا اگر نمیگفت، میترسید که زن پسرانش را رها کرده و برود. پس مانند یک نادان عمل کرد، چراکه تقدیر چنین خواسته بود که دیگر هرگز پری را نبیند. بنابراین، تمام داستان را برای همسرش تعریف کرد.
ناگهان صدایی به گوشش رسید:«ای زادهی بیوفای آدم! همهچیز میان ما تمام شد. مگر به تو نگفتم که رازم را فاش نکن؟ اکنون نه مرا خواهی دید و نه پسرانت را.»
در یک لحظه، او شکل یک کبوتر به خود گرفت، پرواز کرد و به خانهی خود نزد پسرانش بازگشت و در آرامش زندگی کرد.
اما فایض به همان جایی رفت که برای اولین بار او را دیده بود. چندین روز به آنجا آمد و رفت، اما هیچ اثری از پری نبود.
با ناامیدی گفت:«نه، او دیگر هرگز باز نخواهد گشت.»
با این حال، هر روز میآمد، نی خود را مینواخت و آواز میخواند، اما هیچ نشانی از معشوقش پیدا نمیشد. شبها در گوشهای از ویرانهها مینشست و تا صبح نغمهسرایی میکرد.
سرانجام همسر اول و پسرانش را ترک کرد و دیگر به خانهی آنها نرفت. از تمام تعلقات این دنیا رها شد و پیوسته این شعر را میخواند:
«پری، پری، شرم بر مناگر زنی زمینی ببینم،و با او دلخوش باشم،یا دیگر برای تو آهی نکشم و حسرتت را نخورم.»
قصههای دیگر همین شب
قصههای دیگری از این دست را در قصههای فولکلور ایرانی بخوانید و بشنوید.
منبع
- دیوید و اِمیلی لاریمر، قصههای ایرانی (Persian Tales: Written Down for the First Time in the Original Kermani and Bakhtiari)، لندن، انتشارات مکمیلان، ۱۹۱۹.
