داستان آداگار شکارچی؛ قصهای از فولکلور ایرانی
این قصه را در قسمت «بهرام» از مجموعهٔ قصههای فولکلور ایرانی پادکست تحوت، که در نوروز ۱۴۰۴ منتشر شد، میتوانید بشنوید.
روایت شده است که روزی یک شکارچی بزرگ به نام آداگار وجود داشت. یک روز گفت:«میخواهم به شکار بروم.»سپس نان و غذایی آماده کرد تا با خود ببرد. وقتی آماده شد، برادرانش را صدا زد:«بیایید، برویم شکار!»پس آنها برخاستند و با او همراه شدند؛ گوپیلا کاپائو، ماشیدی کولاپائو و قا امرز همراه آداگار رفتند تا شکارهای او را حمل کنند.
آنها به کوهی رسیدند و تا شب در آنجا پرسه زدند. وقتی تاریکی فرارسید، به درون غاری در صخرهها رفتند تا شب را در آنجا سپری کنند.با طلوع روز، دوباره از غار بیرون آمدند و هر یک در مسیر جداگانهای مستقر شد تا مراقب آمدن بز کوهی، چه نر و چه ماده، باشد.
ناگهان شکارچی بزرگ، آداگار، متوجه شد که یک مار سیاه و یک مار سفید در حال جنگیدن هستند. مار سیاه برتری یافت و شروع به تعقیب مار سفید کرد.دل آداگار برای مار سفید به درد آمد، پس تیری در چلهی کمان گذاشت و به سمت مار سیاه شلیک کرد. اما از بدشانسی، تیر به دم مار سفید برخورد کرد و آن را قطع کرد.
شکارچی از این اتفاق بسیار اندوهگین شد، از جا برخاست، با ناراحتی به بالای صخره رفت و برادرانش را صدا زد:«بیایید برویم به خانه.»برادرانش نزد او آمدند و گفتند:«برادر، هنوز هیچ شکاری نکردهایم، چرا باید برگردیم؟»او پاسخ داد:«دیگر هرگز شکار نخواهم کرد.»سپس راهی خانهاش شد.
همسرش برای استقبال از او بیرون آمد و گفت:«چه شده، عزیزم؟ چرا اینقدر ناراحت و افسردهای؟»
آداگار پاسخ داد:«ای همسر، دوباره زخم دلم را تازه نکن.»
همسرش که دید او چقدر آشفته است، برخاست و به کنار آب رفت. او مشکی را از آب پر کرد، آن را بر شانه گذاشت و بازگشت. سپس خمیر درست کرد، نان پخت و برای شوهرش آورد. اما آداگار نه چیزی گفت و نه نان را خورد.
حالا چند کلمهای درباره مار سفید بشنوید. او دختر پادشاه پریان بود. او نزد پدرش رفت و گفت:«ای پادشاه، انسانی دم مرا با تیر زده و قطع کرده است.»
پادشاه پاسخ داد:«بسیار خوب، آیا میدانی چه باید بکنی؟»«نه، نمیدانم.»
پادشاه گفت:«برو نزد آن مرد، اگر دیدی که خوشحال و سرحال است، به درون کفشش بخز، و به محض اینکه پایش را در آن گذاشت، مچ پایش را نیش بزن. اما اگر غمگین و پریشان بود، کاری به او نداشته باش و فوراً نزد من بازگرد.»
مار سفید گفت:«چشم.»و رفت تا در کفش شکارچی بخزد.
وقتی به آنجا رسید، دید که او چنان اندوهگین و افسرده است که حتی شامش را هم نمیخورد، بلکه با دستی بر روی دست دیگر و سر بر زانو نشسته است. بنابراین، مار سفید بازگشت و نزد پادشاه حاضر شد.
پادشاه پرسید:«حال او چگونه بود؟»
مار سفید پاسخ داد:«ای پادشاه، او در غمی بزرگ نشسته بود.»
پادشاه گفت:«آه، حالا فهمیدم.»
صبح شد و شکارچی قصد داشت به جایی برود. در این هنگام، پادشاه پریان یک پیامرسان را به شکل یک انسان فرستاد تا در راه منتظر او بماند و بگوید:«کاری با تو دارم.»
پیامرسان چنین کرد و آنها با هم نزد پادشاه رفتند.
پادشاه پرسید:«چرا دم مار سفید را زدی؟»
در این لحظه، شکارچی شروع به گریه کرد و گفت:«ای پادشاه، من به سمت مار سیاه تیر انداختم، اما تیر بهطور اتفاقی به مار سفید اصابت کرد. چنان از این اتفاق ناراحتم که دلم مانند گوشتی بریان شده است.»
پادشاه شروع به خندیدن کرد و گفت:«ای انسان، به من بگو، چه هدیهای میخواهی؟ هرچه که باشد، به تو خواهم داد.»
آداگار پاسخ داد:«من هیچ هدیهای نمیخواهم، جز اینکه بتوانم سخن تمام موجودات را، هرگاه که آواز سر میدهند، درک کنم.»
از آنجا که این موجودات در حقیقت مار نبودند، بلکه پریانی بودند که خود را به شکل مار درآورده بودند، هرچه اراده میکردند، برایشان ممکن میشد.
پس پادشاه گفت:«اگر مار سیاه را ببینی، آیا میتوانی آن را بشناسی؟»
شکارچی پاسخ داد:«بله.»
پس پادشاه فرمان داد که تمام مارها حاضر شوند. آداگار مار سفید را شناخت، اما مار سیاه خود را زیر بقیه پنهان کرد.
شکارچی گفت:«مار سیاه خودش را زیر دیگران پنهان کرده است.»
پس پادشاه دستور داد او را بیرون بیاورند. وقتی مار سیاه را گرفتند، آن را به دیگر مارها سپردند، و آنها بدنش را دریدند.
سپس، پادشاه به شکارچی قدرت فهم زبان تمام موجودات را بخشید و گفت:«اکنون برو، اما رازت را به هیچکس نگو، وگرنه خواهی مرد.»
شکارچی از او خداحافظی کرد و به راه افتاد.
در مسیر، شب فرا رسید و او در یک اردوگاه توقف کرد تا شب را در آنجا سپری کند. آن شب، گلهی گوسفندان دیوار آغل را شکستند، بیرون آمدند و به چرا رفتند. سگی همراهشان بود.
گوسفندان تا سیر شدند، چرا کردند، سپس بر روی دامنهی تپه خوابیدند، در حالی که سگ به اردوگاه بازگشت.
وقتی سگ وارد شد، آداگار شنید که به سگ دیگری گفت:«من گله را بیرون بردم، آنها را چرا دادم تا سیر شوند، سپس برگشتم تا ببینم که آیا صاحبمان خواب است یا نه، زیرا یک میش سیاه دو بره زاییده است.»
سگ دیگر پاسخ داد:«ای احمق، چرا این همه زحمت میکشی و رنج میبری فقط برای یک تکه نان کوچک؟»
سگ اول گفت:«ای بیشرم! مگر نباید همین لقمهی نانی که به ما میدهند را بهدرستی به دست بیاوریم؟»
آنها بر سر این موضوع با یکدیگر درگیر شدند و به جان هم افتادند.
با صدای پارس سگها، صاحب خانه از خواب بیدار شد و متوجه شد که گله گم شده است. او به تپهها رفت و در تاریکی شب تا جایی که توانست جستجو کرد، اما نتوانست آنها را پیدا کند. پس ناامیدانه بازگشت و نشست.
شکارچی گفت:«عمو، نگران نباش! گلهات در فلان جاست. در میانشان یک میش سیاه است که دو بره زاییده. سگ سیاه نیز همراهشان بود و آنها را چرا داد تا سیر شوند.»
صاحب گله با شنیدن این خبر خیالش راحت شد. صبح که شد، رفت و گوسفندان را بازگرداند. سپس به آداگار گفت:«هرچه بخواهی به تو میدهم.»
آداگار پاسخ داد:«من چیزی نمیخواهم، جز یکی از این برههای تازه متولد شده.»
صاحب گله یکی از برهها را به او داد. آداگار علامتی روی گوش آن گذاشت و آن را به دست مردم آنجا سپرد تا برایش نگه دارند، سپس به خانهاش بازگشت.
هفت یا هشت سال بعد، آداگار برگشت تا گوسفند خود و فرزندانش را پس بگیرد و به اردوگاه آمد. صاحب گله گفت:«بسیار خوب، گوسفندت را ببر.»
شکارچی گفت:«بسیار خوب، اما چگونه فرزندان او را بشناسم؟ مقداری نمک به دست چوپان بده، او به یک سمت برود و من هم گوسفند خود را در سمت دیگر ببرم. تمام گوسفندانی که از من پیروی کنند، از آنِ من خواهند بود و آنهایی که چوپان را دنبال کنند، از آنِ تو.»
صاحب گله موافقت کرد. او نمک را به چوپان داد و میش را به آداگار سپرد. نیمی از گله، به دنبال آداگار راه افتاد.
پس آداگار گوسفندانش را برداشت و به خانه بازگشت. یکی از میشهایش برهای زاییده بود. او سر میش را گرفته بود و همسرش در حال دوشیدن شیر آن بود. در همین لحظه، برهای جلو آمد و گفت:«مامان، کمی شیر به من بده.»
میش پاسخ داد:«تو چقدر بیشرم هستی! نمیبینی که اربابم سر مرا گرفته و همسرش دارد مرا میدوشد؟ بگذار تا آزاد شوم. وقتی که رها شدم، هرچقدر بخواهی به تو شیر میدهم.»
آداگار خندید.
همسرش اصرار کرد و گفت:«باید به من بگویی که چرا میخندی!»
آداگار گفت:«این چه ربطی به تو دارد؟»
زن گفت:«نه، نه، تو حتماً باید به من بگویی.»
آداگار پاسخ داد:«اگر بگویم، خواهم مرد.» اما سپس ادامه داد:«میدانی که باید چه کار کنی؟»
زن گفت:«نه.»
آداگار گفت:«اول از همه، چهار گوسفند را بکش و مقدار زیادی برنج بپز. کرهی فراوان جمع کن و خیرات مراسم عزای مرا آماده کن. بعد از آن، تمام اقوام من و اقوام تو را دعوت کن، آنوقت به تو میگویم که چرا خندیدم.»
زن موافقت کرد و همهی اقوام را جمع کرد و دیگ غذا را روی آتش گذاشت.
در این میان، آداگار یک سگ، یک خروس و یک گربه داشت. سگ سرش را روی پاهایش گذاشت و با ناراحتی نشست، اما خروس مشغول نوک زدن به خمیر شد و خودش را بیخیال نشان میداد، هرچند که فقط تظاهر میکرد.
سگ سرش را بلند کرد و گفت:«تو چقدر بیشرم هستی! این غذایی که روی آتش است، خیرات مراسم عزای اربابمان است.»
خروس گفت:«تو چقدر احمقی! ارباب ما یک مرد بیچاره و زنذلیل است، ای نادان!»
سگ گفت:«چطور؟ بگو ببینم چه حرفی برای گفتن داری.»
خروس گفت:«خانم ما زنی فریبکار و نادان است. او از شوهرش میخواهد که راز خود را به او بگوید، و او هم چون خیلی دوستش دارد، این کار را خواهد کرد. اما به محض اینکه حقیقت را بگوید، خواهد مرد. همین که بمیرد، این زن تمام اموالش را جمع خواهد کرد و با یک مرد بیسروپا ازدواج خواهد کرد و حتی به مزار شوهر اولش لگد خواهد زد. چرا باید کسی به خاطر چیزی که میتوان با چند کلمه حل کرد، خودش را به دردسر بیندازد؟»
آداگار با خود گفت:«خروس درست میگوید، همینطور است که او میگوید.»پس از جا برخاست و به میان جمع رفت.
او گفت:«ای برادران همسرم و برادران خودم، همسرم مدام اصرار میکند که راز خود را به او بگویم، اما اگر این کار را انجام دهم، همان لحظه خواهم مرد. از این رو، تصمیم گرفتهام که این راز را فاش نکنم و به جای آن، او را طلاق دهم.»
همگی گفتند:«بسیار خوب. ما هرگز مسئول مرگ تو نخواهیم شد. پس او را طلاق بده.»
آداگار فوراً به یک ملا دستور داد تا سند طلاق را بنویسد و آن را به همسرش داد. زن نیز طلاق را گرفت و رفت.
اما مدتی بعد، زن صد تومان از برادرانش دزدید و آن را به عنوان رشوه نزد شوهرش آورد. در نهایت، آداگار دوباره با او ازدواج کرد و آنها به زندگی خود مشغول شدند و در آسایش زیستند.
همانگونه که این مرد به خواستهاش رسید، امیدوارم شما، دوستان من، و من نیز به آرزوهایمان برسیم!
قصههای دیگر همین شب
قصههای دیگری از این دست را در قصههای فولکلور ایرانی بخوانید و بشنوید.
منبع
- دیوید و اِمیلی لاریمر، قصههای ایرانی (Persian Tales: Written Down for the First Time in the Original Kermani and Bakhtiari)، لندن، انتشارات مکمیلان، ۱۹۱۹.
