داستان عمه گرگ؛ قصهای از فولکلور ایرانی
این قصه را در قسمت «مهر» از مجموعهٔ قصههای فولکلور ایرانی پادکست تحوت، که در نوروز ۱۴۰۴ منتشر شد، میتوانید بشنوید.
پیرمردی بود که شغلش جمعآوری بوتههای خار برای سوخت بود. او یک همسر و هفت دختر داشت و بسیار فقیر بود.
هر روز صبح برای جمعآوری خار میرفت و هر شب بار خاری را که آورده بود، در بازار میفروخت.
در همین حال، همسر و دخترانش سخت مشغول ریسندگی بودند و با زحمت فراوان، فقط به اندازهای که از گرسنگی نمیرند، زندگی خود را میگذراندند.
این وضعیت ادامه داشت تا اینکه روزی مانند همیشه برای جمعآوری خار رفت، اما هنگام بازگشت، خیلی دیر کرد.
هنگامی که اذان مغرب گفته شد، او در حالی که بار خارشتر خود را حمل میکرد، در راه بازگشت به خانه بود.
همین که از کوچهای میگذشت، ناگهان پیرزنی که چادری سیاه و نقابی سفید بر تن داشت، از درِ خانهای درست مقابل او بیرون آمد.
همین که چشم پیرزن به خارچین افتاد، جلو آمد و گفت:«برادر، تمام این مدت کجا بودی؟ فدایت شوم! الهی من پیش از تو بمیرم! سالهاست که از تو خبری ندارم. بیا داخل، بنشین و برایم بگو که چطور هستی و دنیا با تو چگونه رفتار کرده است. چند نفر در خانه داری؟ چطور نان در میآوری؟ بیا داخل و همه چیز را برایم تعریف کن و غمهایت را بر من فرو ریز.»
پیرمرد پاسخ داد:«راستش دنیا با من بسیار سخت تا کرده است. همسری دارم و هفت دختر. هر روز ناچارم برای جمعآوری خار بیرون بروم و آنها را بفروشم تا بتوانم خود و خانوادهام را سیر کنم.»
سپس تمام غصههایش را برای خواهر تازهیافتهاش بازگو کرد. پیرزن گفت:«نگران نباش، برادر عزیزم، و غصه نخور. من زنی ثروتمندم. دارایی و املاک زیادی دارم، انبارها و زمینهایی دارم، و تو برادر واقعی من هستی. وقتی از خانه رفتم، تو هنوز پسربچهای کوچک بودی، اما چندان تغییر نکردهای و همچنان شباهتت به کودکی که در خاطرم بود، باقی مانده است. برادر، چرا باید در رنج و سختی زندگی کنی؟ بیا با من زندگی کن، راحت باش و دیگر برای جمعکردن خار بیرون نرو. حالا برو و همسرت و دخترانت را بیاور. تا وقتی که زندهام و خدا به من لقمهای نان میدهد، آن را با شما قسمت میکنم.»
سپس پیرزن همانجا نشست و خارچین با عجله به خانه رفت و تمام ماجرا را برای همسرش تعریف کرد:«راستش، همسرم، خداوند به ما لطف کرده است. خواهری داشتم که اکنون دوباره پیدایش کردهام. او ثروتمند است، هیچ فامیلی ندارد و فرزندی هم ندارد. قرار گذاشتیم که من، تو و دخترانمان به خانهاش برویم و او خرج ما را بدهد.»
سپس پیرمرد دست همسر و دخترانش را گرفت و به جایی که عمهشان نشسته و منتظر بود، رفتند. پیرزن آنها را به خانهاش برد و تمام مقدمات پذیرایی را به بهترین شکل برایشان فراهم کرد. او انواع غذاهای خوب و فراوان به آنها داد، لباسهای زیبایی برایشان خرید و کمکم وضع آنها بهتر شد، رنگ و رویشان بازگشت و تندرست و سالم شدند.
مدتی به همین منوال گذشت تا اینکه روزی زن به شوهرش گفت:«ببین عزیزم، این خواهر تو آنقدر به ما محبت و سخاوت نشان داده که خوب است ما هم یک روز غذایی خوشمزه بپزیم و برایش بفرستیم.»مرد پاسخ داد:«چه چیزی میتوانیم بفرستیم؟ ما که چیزی نداریم.»زن گفت:«به بازار برو و یک جگر بخر و بیاور. من آن را خوشمزه میپزم و برای خواهرت میفرستیم.»
پس مرد به بازار رفت و جگری خرید و به خانه آورد. زن آن را بهخوبی شست، تکهتکه کرد و با دقت پخت، سپس در کاسهای گذاشت. هنگام غروب، ظرف را به دختر کوچکشان داد و گفت:«این را ببر و به عمهات بده.»
دخترک وقتی به در خانهی عمه رسید، پیش از وارد شدن نگاهی به داخل انداخت و با وحشت دید که عمهاش به یک گرگ تبدیل شده و مشغول خوردن یک انسان است! دختر از ترس به خود لرزید و بیهوش شد.
مادرش با نگرانی به دنبالش دوید، او را در آغوش گرفت و به اتاق خودشان برد و به هوش آورد. وقتی دخترک به خودش آمد، مادر با نگرانی پرسید:«چه اتفاقی برایت افتاد، دخترم؟»دخترک که هنوز وحشتزده بود، همه چیز را برای مادرش تعریف کرد…
یک ساعت بعد، شوهر به خانه برگشت و همسرش به او گفت:«این خواهر تو، شوهرم، انسان نیست. او یک گرگ است که در قالب یک انسان درآمده و ما را به اینجا آورده تا چاقمان کند و بعد ما را بخورد. بیا امشب از اینجا فرار کنیم.»
اما مرد با عصبانیت پاسخ داد:«شرمت باد، زن! در مقابل اینهمه محبت که خواهرم به ما کرده، او را گرگ میخوانی؟»
هرچه زن توضیح داد و التماس کرد، مرد نپذیرفت و حرفهایش را باور نکرد.
همین که شب شد و همه به خواب رفتند، زن بیدرنگ برخاست، هفت دخترش را بیدار کرد و آنها را با خود برداشت و به خانهی قدیمیشان برگشتند و در آنجا ساکن شدند.
صبح که شد، مرد بیدار شد و دید که همسر و دخترانش دیگر آنجا نیستند. او که تازه حقیقت را درک کرده بود، نزد خواهرش رفت و با شکایت گفت:«دیشب زنم به من گفت: ‘خواهرت یک گرگ است که آدمها را میخورد. بیا از اینجا فرار کنیم.’ اما من به او گوش نکردم. حالا که صبح شده، میبینم که او فرار کرده و دخترانم را هم برده است.»
پیرزن چیزی نگفت و منتظر ماند تا شب شد. همین که مرد خوابید، او دوباره به شکل گرگ درآمد، به بالینش آمد و گفت:«خُب، حالا که بقیه از چنگ من فرار کردهاند، امشب تو را خواهم خورد. بگو ببینم، دوست داری از سرت شروع کنم که گوشتی نرم و آبدار دارد، یا از پاهایت که خوشمزه و لذیذ هستند؟»
مرد بیچاره که درمانده و وحشتزده بود، گفت:«هر طور که دوست داری…»
پس گرگ بیرحمانه او را تکهتکه کرد و خورد. و اگر او به حرف همسرش گوش داده بود، هرگز چنین سرنوشتی در انتظارش نبود…
قصههای دیگر همین شب
قصههای دیگری از این دست را در قصههای فولکلور ایرانی بخوانید و بشنوید.
منبع
- دیوید و اِمیلی لاریمر، قصههای ایرانی (Persian Tales: Written Down for the First Time in the Original Kermani and Bakhtiari)، لندن، انتشارات مکمیلان، ۱۹۱۹.
