داستان نیمتنک؛ قصهای از فولکلور ایرانی
این قصه را در قسمت «مهر» از مجموعهٔ قصههای فولکلور ایرانی پادکست تحوت، که در نوروز ۱۴۰۴ منتشر شد، میتوانید بشنوید.
روزی پادشاهی بود که فرزندی نداشت و این موضوع او را بسیار غمگین کرده بود. از شدت اندوه و ناراحتی، روزی به تنهایی به بیابان رفت. در راه با درویشی برخورد کرد و پس از سلام و احوالپرسی، درویش از او پرسید:«تو کیستی و به کجا میروی؟»
پادشاه ماجرای غم و اندوهش را برای درویش تعریف کرد. درویش پرسید:«چند همسر داری؟»
پادشاه پاسخ داد:«چهار همسر.»
پس درویش چهار سیب به پادشاه داد و گفت:«هر یک از این سیبها را به یکی از همسرانت بده تا بخورند.»
پادشاه که از این هدیه بسیار خوشحال شده بود، به قصر بازگشت و سیبها را به همسرانش داد. سه نفر از آنها سیبهای خود را کاملاً خوردند، اما همسر چهارم تنها نیمی از سیبش را خورد و نیم دیگر را روی طاقچه گذاشت تا بعداً بخورد. در همین هنگام، کلاغی از راه رسید، نیمهی باقیمانده را برداشت و پرواز کرد. زن که ترسیده بود، جرأت نکرد این ماجرا را به پادشاه بگوید.
پس از مدتی، همسران پادشاه باردار شدند و هر یک فرزندی به دنیا آوردند. یکی از آنها دختری به دنیا آورد، دو نفر دیگر صاحب پسر شدند، اما همسر چهارم تنها نیمهی یک پسر به دنیا آورد.
پادشاه از دیدن فرزند نیمهکارهی همسر چهارم بسیار خشمگین شد، او و فرزندش را از دربار بیرون کرد و با آنها بهسختی رفتار نمود. اما نسبت به دختر و دو پسر دیگرش محبت زیادی داشت، آنها را با دقت تربیت کرد، به مکتب فرستاد و برای جانشینی خود آماده کرد. اما نیم تنک، همان پسر نیمهکاره، مجبور بود با فرزندان خادمان و بردگان بازی کند و هرگز جرأت نمیکرد در برابر پدرش ظاهر شود.
در این هنگام، دیوی عاشق دختر پادشاه شد. روزی که شاهزادهخانم همراه برادرانش برای شکار بیرون رفته بود، دیو ناگهان در آسمان ظاهر شد، او را ربود و به غاری که محل زندگیاش بود، برد.
وقتی این خبر به پادشاه رسید، بسیار اندوهگین شد و مدتی گریست. سپس لشکری گرد آورد و آن را به فرماندهی پسر بزرگش برای نبرد با دیو فرستاد.
دیوی که از دور لشکر را دید، از دختر پادشاه پرسید:«آن چیست که میبینم؟»دختر پاسخ داد:«گرد و خاکی میبینم در هوا،سوار جوانی میآید به نوا.»
دیو پرسید:«او چه میکند؟»دختر گفت:«آب مینوشد.»دیو دوباره پرسید:«چگونه مینوشد؟»دختر پاسخ داد:«آهسته، جرعهجرعه مینوشد.»
دیو با خنده گفت:«بیا، پس آنقدر بخندیم که نتوانیم بیشتر بخندیم، زیرا پیروزی از آنِ ماست!»
سپس دیو سلاحهایش را برداشت و برای نبرد با شاهزاده از غار خارج شد. همین که پسر پادشاه دیو را دید، دستانش از ترس بیجان شد. دیو او را گرفت، به داخل غار برد و از گیسوانش آویزان کرد. در این میان، سپاه نیز از ترس گریخت و خبر شکست را به پادشاه رساند.
پادشاه بار دیگر سپاهی گرد آورد و این بار آن را به فرماندهی پسر دومش روانه کرد. سپاه مانند پیشین بهسوی غار دیو حرکت کرد. هنگامی که به نزدیکی غار رسیدند، دیو دوباره از دختر پرسید:«این بار چه میبینی؟»دختر پاسخ داد:«گرد و خاکی میبینم در هوا،سوار جوانی میآید به نوا.»
دیو دوباره پرسید:«او چه میکند؟»دختر پاسخ داد:«انگور میخورد.»دیو پرسید:«چگونه میخورد؟»دختر گفت:«یکییکی.»
دیو با خوشحالی گفت:«پس بیا دوباره آنقدر بخندیم که نتوانیم بیشتر بخندیم، این بار هم پیروزی از آنِ ماست!»
خلاصهی داستان اینگونه است که دیو شاهزادهی دوم را نیز همانند برادرش گرفت، به داخل غار برد و او را از مژههایش آویزان کرد. سپاه از ترس گریخت و خبر شکست را به پادشاه رساند. پادشاه که اینبار کاملاً ناامید شده بود، دیگر امیدی به پیروزی نداشت.
در این هنگام، نیمتَنَک فهمید که درخواست سپاهی از پدرش فایدهای ندارد، پس بهتنهایی سوار بر اسب شد و برای نبرد با دیو راهی شد. هنگامی که به نزدیکی غار رسید، دیو طبق عادت از شاهزادهخانم پرسید:«چه میبینی؟»دختر پاسخ داد:«گرد و خاکی میبینم در هوا،نیمتَنَک میآید، بیپروا.»
دیو پرسید:«او چه میکند؟»دختر پاسخ داد:«آب مینوشد.»دیو پرسید:«چگونه مینوشد؟»دختر گفت:«او خم شده است و با گلولای و هرچه در آب هست، همه را یکجا مینوشد.»
دیو که این صحنه را در ذهنش مجسم کرد، با وحشت گفت:«بیایید اینبار آنقدر بگرییم که نتوانیم بیشتر بگرییم، اینبار شکست از آنِ ماست!»
وقتی نیمتَنَک نزدیکتر شد، دیو دوباره از شاهزادهخانم پرسید:«حالا نگاه کن و ببین چه میکند؟»دختر پاسخ داد:«انگور میخورد.»دیو پرسید:«چگونه میخورد؟»دختر گفت:«دستهدسته، با برگ و شاخه و همهچیز!»
دیو با ترس و وحشت گفت:«بیایید باز هم آنقدر بگرییم که نتوانیم بیشتر بگرییم، اینبار شکست حتمی است!»
این بار، دیو جرئت نکرد از غار بیرون بیاید و بجنگد.
نیمتَنَک تا دهانهی غار پیش رفت، و سرانجام دیو ناچار شد که سلاحهایش را بردارد و از غار بیرون بیاید. اما نیمتَنَک هیچ فرصتی به او نداد؛ با شمشیرش بر او ضربهای زد و او را به دو نیم کرد. دیو بر زمین افتاد و شروع به ناله و زاری کرد و گفت:«یک ضربهی دیگر بزن و مرا تمام کن!»
نیمتَنَک آماده شد که ضربهی دیگری بزند و او را بهطور کامل از بین ببرد، اما در همین لحظه خواهرش فریاد زد:«خدا نکند! اگر یکبار دیگر او را بزنی، دوباره زنده خواهد شد!»
پس نیمتَنَک دیو را همانطور دو نیمه رها کرد، برادرانش را آزاد ساخت و همراه خواهرش به سوی قصر بازگشتند. وقتی نزد پادشاه رسیدند، پدرش به نیمتَنَک مهر فراوانی پیدا کرد و دو برادر دیگر را کنار گذاشت و او را وارث تاج و تخت خود ساخت.
قصههای دیگر همین شب
قصههای دیگری از این دست را در قصههای فولکلور ایرانی بخوانید و بشنوید.
منبع
- دیوید و اِمیلی لاریمر، قصههای ایرانی (Persian Tales: Written Down for the First Time in the Original Kermani and Bakhtiari)، لندن، انتشارات مکمیلان، ۱۹۱۹.
