داستان رمضان و مرد فقیر؛ قصهای از فولکلور ایرانی
این قصه را در قسمت «سپندار» از مجموعهٔ قصههای فولکلور ایرانی پادکست تحوت، که در نوروز ۱۴۰۴ منتشر شد، میتوانید بشنوید.
روزی روزگاری مردی بود که به دلیل فقر مجبور شد به عنوان یک کارگر ساده کار کند. این وضعیت سالها ادامه یافت و او مدام سخت تلاش میکرد. سرانجام، پس از سالها زحمت، توانست صد تومان پسانداز کند. او پولهایش را در کیسهای گذاشت، آن را روی شانه انداخت و راهی خانهاش شد.
شب در بیابان به او رسید، پس توقف کرد و زیر درختی خوابید. او پولهایش را زیر سرش گذاشت و به خواب رفت. اما در همین حین، دزدی از آنجا گذشت و در حالی که مرد خواب بود، پولهایش را برداشت و گریخت.
صبح که شد، مرد بیدار شد و با وحشت دنبال پولهایش گشت. در همان هنگام، دو نفر از آنجا گذشتند و از او پرسیدند:«چه شده؟»
مرد پاسخ داد:«صد تومان داشتم که زیر سرم گذاشته بودم، اما دزدی آمده و آنها را برده است.»
یکی از آن دو گفت:«بیا با ریختن خاک فالبینی، ببینیم پولت کجاست.»
مرد فقیر گفت:«اگر پولم را پیدا کنم، چیزی از آن به شما خواهم داد.»
آن دو شروع به فالگیری کردند. یکی از آنها گفت:«پولت در یک همبان (کیسهی بزرگ) است.»
و دومی گفت:
«اگر خواهی که همبان را بیابی،رهسپار همدان شو،خانهی رمضان را بجوی،که در میان مسگران سکونت دارد.»
آنها با هم راه افتادند تا محلهی مسگران (مسسازان) و خانهی رمضان را پیدا کنند. وقتی به همدان رسیدند، از رهگذری سراغ خانهی رمضان را گرفتند. آن مرد پیشاپیش آنها رفت و خانه را نشان داد.
آنها وارد خانهی رمضان شدند و گفتند:«تو پول ما را دزدیدهای!»
رمضان با تعجب گفت:«ای عموها، چطور چنین چیزی میگویید؟ من پول شما را ندزدیدهام!»
آنها پاسخ دادند:«ما خاک فال را ریختیم و دیدیم که کار تو بوده است!»
پس از این، میانشان مشاجرهای درگرفت و در نهایت، مسافران نزد حاکم شهر رفتند و از او شکایت کردند:«ما صد تومان داشتیم و این مرد آن را دزدیده است. دستور بده که پول ما را پس بدهد!»
اما رمضان اتهام را رد کرد و گفت:«ای حاکم! در شهری به این بزرگی، آیا ممکن است که من پول آنها را دزدیده باشم؟»
حاکم اندکی فکر کرد و گفت:«بروید و فردا بازگردید. من شما را به یک آزمون میسنجم. اگر در این آزمون پیروز شوید، پولتان را بازمیگردانم، اما اگر نتوانید پاسخ معمایی که طرح میکنم را بدهید، شما را مجازات خواهم کرد!»
سپس، حاکم دستور داد تا خدمتکارانش مقدار زیادی پرتقال، لیمو و گلابی در یک کیسه بریزند.
روز بعد، مردان بار دیگر نزد حاکم آمدند. حاکم گفت:«اگر بتوانید بگویید که درون این کیسه چیست، پس رمضان پول شما را دزدیده است. اما اگر نتوانید، ادعای شما رد خواهد شد!»
یکی از آن دو مرد کیسه را بلند کرد و گفت:«چیزهایی گرد، گرد همچون توپ،اما توپ نیستند، که خدای ماچشم و ذائقه را از آنها خرسند ساخته است.»
سپس آن را زمین گذاشت و نوبت دوستش شد. او نیز کیسه را برداشت و گفت:«چیزهایی گرد، گرد همچون توپ،چشم و ذائقه را خرسند ساختهاند،پرتقال، لیمو و گلابی از درختان!»
با این پاسخ، مشخص شد که رمضان واقعاً پول را دزدیده است. حاکم حکم داد که رمضان باید نه تنها صد تومان را بازگرداند، بلکه دویست تومان دیگر هم جریمه بپردازد.
حاکم نیز صد تومان از خودش به آنها بخشید. پس آنها پول را میان خود تقسیم کردند و هر یک به خانهی خود بازگشتند.
مرد کارگر که حالا سرمایهای داشت، شروع به تجارت کرد، زمین، گاو و گوسفند خرید و کار و زندگیاش رونق یافت.
قصههای دیگر همین شب
قصههای دیگری از این دست را در قصههای فولکلور ایرانی بخوانید و بشنوید.
منبع
- دیوید و اِمیلی لاریمر، قصههای ایرانی (Persian Tales: Written Down for the First Time in the Original Kermani and Bakhtiari)، لندن، انتشارات مکمیلان، ۱۹۱۹.
