تارپیا؛ دختری که دروازهٔ روم را فروخت
در روم باستان صخره‌ای بود که خائنان را از بالای آن به پایین پرت می‌کردند. نامش «صخرهٔ تارپیایی» (Saxum Tarpeium) بود و رومیان می‌گفتند این نام یادگار دختری است که شهر را به دشمن فروخت. داستان تارپیا (Tarpeia) یکی از کوتاه‌ترین و تلخ‌ترین داستان‌های آغاز روم است، و جالب اینکه خود رومیان هم بر سر اینکه او واقعاً چه کرد، هم‌داستان نبودند.
بهای دروازه
روم شهری تازه‌بنیاد بود و رومولوس (Romulus) و یارانش، که زنی نداشتند، دختران همسایگان سابینی را در جشنی ربوده بودند. سابین‌ها به فرماندهی پادشاهشان تیتوس تاتیوس (Titus Tatius) برای پس گرفتن دخترانشان به روم لشکر کشیدند.
مهم‌ترین سنگر روم دژ کاپیتول (Capitolium) بود، بر بالای تپه‌ای سنگی. فرماندهی دژ با مردی به نام اسپوریوس تارپیوس (Spurius Tarpeius) بود. تیتوس لیویوس (Titus Livius)، تاریخ‌نگار رومی، می‌گوید دختر این فرمانده، تارپیا، یک روز برای آوردن آب برای آیین‌های مقدس از دژ بیرون رفته بود. تاتیوس او را دید و با زر فریفت.
تارپیا پذیرفت که دروازه را بر سابین‌ها بگشاید، و بهایش را چنین گفت: «آنچه بر بازوی چپتان دارید.» سابین‌ها بازوبندهای سنگین زرین بر بازوی چپ می‌بستند و تارپیا چشم به آن‌ها داشت.
شب هنگام، تارپیا دروازه را گشود و سابین‌ها وارد دژ شدند. سپس نوبت پرداخت بها رسید. اما سابین‌ها بر بازوی چپ چیز دیگری هم داشتند: سپرهایشان. سربازان یکی‌یکی سپرهایشان را به جای بازوبند بر سر تارپیا افکندند، تا زیر انبوه سپرها جان داد. لیویوس می‌گوید شاید می‌خواستند نشان دهند که با خائن هیچ پیمانی پایدار نمی‌ماند.
روایت‌های دیگر
لیویوس، که با دقت تاریخ‌نگارانه می‌نوشت، خودش یادآوری می‌کند که این داستان روایت‌های دیگری هم دارد.
- تارپیای عاشق: پروپرتیوس (Propertius)، شاعر رومی، در یکی از شعرهایش تارپیا را دختری عاشق تصویر می‌کند. او تاتیوس را از بالای دیوار دیده و دل باخته است، و دروازه را نه برای زر که به امید همسری او می‌گشاید. اما تاتیوس، که از خیانت بیزار است، او را می‌کشد.
- تارپیای قهرمان: نویسنده‌ای رومی به نام پیسو (Piso)، که دیونیسیوس هالیکارناسی (Dionysius of Halicarnassus) سخن او را آورده، می‌گوید تارپیا در واقع نقشه‌ای زیرکانه داشت. او با گفتن «آنچه بر بازوی چپ دارید» می‌خواست سابین‌ها سپرهایشان را تحویل دهند تا بی‌سلاح شوند. اما سابین‌ها فریب او را فهمیدند و او را کشتند.
روایت سوم توضیح می‌دهد که چرا رومیان، با وجود همهٔ این داستان‌ها، هر سال بر گور تارپیا آیین یادبود برگزار می‌کردند. کسی برای یک خائن آیین یادبود برگزار نمی‌کند.
پایان جنگ
پس از گشوده شدن دژ، نبرد سختی میان رومیان و سابین‌ها در دره‌ای که بعدها میدان شهر روم شد درگرفت. رومیان چنان عقب رانده شدند که رومولوس دست به دعا برداشت و از ژوپیتر خواست فرار سربازانش را متوقف کند. در این روایت، ژوپیتر از همان روز لقب «ژوپیتر نگه‌دارنده» (Iuppiter Stator) گرفت.
اما جنگ را نه سپاه‌ها، که زنان پایان دادند. همان زنان سابینی که ربوده شده بودند، و حالا همسر رومیان و مادر فرزندانشان بودند، با موهای پریشان به میان دو سپاه دویدند و التماس کردند که پدران و شوهرانشان یکدیگر را نکشند. دو قوم آشتی کردند و یکی شدند، و تاتیوس و رومولوس مدتی با هم بر روم فرمان راندند. داستان کامل ربایش زنان سابینی را در اساطیر روم، قسمت اول خوانده‌ایم.
صخرهٔ تارپیایی
نام تارپیا بر صخره‌ای در دامنهٔ تپهٔ کاپیتول ماند. رومیان در دوران جمهوری، خائنان و کسانی را که سوگند دروغ خورده بودند از بالای این صخره به پایین پرت می‌کردند. معنای این مجازات روشن بود: هر کس به روم خیانت کند، سرنوشت تارپیا در انتظار اوست.
این داستان را سکه‌ها هم نگه داشته‌اند. در سال ۸۹ پیش از میلاد، کارگزاری رومی از خاندان تیتوریوس، که خود را از تبار سابین‌ها می‌دانست، سکه‌ای نقره زد که بر پشت آن تارپیا تا کمر در انبوه سپرها مدفون است و دو سرباز سپرهای دیگری بر او می‌افکنند.
دربارهٔ ژانوس، که در همین جنگ با چشمه‌های جوشانش جلوی سابین‌ها را گرفت، مقالهٔ ژانوس را بخوانید، و دربارهٔ پدر رومولوس به مقالهٔ مارس سر بزنید.
منابع و مطالعهٔ بیشتر
- تیتوس لیویوس، تاریخ روم از بنیان شهر (Ab Urbe Condita)، کتاب یکم، بخش‌های ۱۱ تا ۱۳.
- پلوتارک، زندگی رومولوس (Life of Romulus)، بخش‌های ۱۷ تا ۱۹.
- دیونیسیوس هالیکارناسی، تاریخ‌های کهن روم (Roman Antiquities)، کتاب دوم، بخش‌های ۳۸ تا ۴۰.
- پروپرتیوس، مرثیه‌ها (Elegies)، کتاب چهارم، مرثیهٔ ۴.
- جین گاردنر، اسطوره‌های رومی (Roman Myths)، انتشارات موزهٔ بریتانیا، ۱۹۹۳.
